Class 12 Sociology Chapter 10 Notes ‘ঔদ্যোগিক সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু বিকাশ‘ বিচাৰি থকা students-সকলৰ বাবে এই post-টো বিশেষভাৱে helpful হ’ব। Class 12 Sociology subject-ৰ Chapter 10 ভালদৰে বুজি পোৱা আৰু examination-ৰ বাবে important question answer practice কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়। সেইবাবে chapter-টোৰ বিভিন্ন প্ৰশ্নৰ সহজ আৰু বুজিবলৈ সুবিধা হোৱা solution ইয়াত পাব পাৰিব।
AHSEC Class 12 Sociology Chapter 10 Notes ঔদ্যোগিক সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু বিকাশ
যিসকল students-এ online-ত Class 12 Sociology Chapter 10 Notes search কৰি আছে, তেওঁলোকে আমাৰ website-ৰ পৰা chapter-wise question answer আৰু অন্যান্য study materials লাভ কৰিব পাৰিব।
Chapter 10 ঔদ্যোগিক সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু বিকাশ
দ্বিতীয় অংশ: ভাৰতত সামাজিক পৰিৱৰ্তন আৰু বিকাশ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ:
১। পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণ কি?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণ বুলিলে এনে এক কেন্দ্রীভূত ব্যৱস্থাক বুজায়, য’ত চৰকাৰে সুসংগঠিত কৌশল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিকাশক পৰিচালনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
২। উদাৰীকৰণ কি?
উত্তৰঃ উদাৰীকৰণ বুলিলে এনে এক প্ৰক্ৰিয়াক বুজায়, য’ত অর্থনীতি অধিক বজাৰমুখী দিশলৈ আগবঢ়ে। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বাধাসমূহ কমোৱা আৰু মুক্ত বাণিজ্যৰ লগতে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰা।
৩। পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণ আৰু উদাৰীকৰণৰ মাজত মূল পার্থক্য কি কি?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণত চৰকাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু কেন্দ্ৰীয় পৰিকল্পনাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূর্ণ হয়, যেতিয়া উদাৰীকৰণে বজাৰভিত্তিক নীতিৰ বিকাশ ঘটায় আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী হস্তক্ষেপ কমায়।
৪। পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণে অর্থনৈতিক বিকাশত কেনে প্রভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণে সাধাৰণতে স্বল্পম্যাদীত দ্রুত অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত সহায় কৰে, কিন্তু ইয়াৰ ফলত কেতিয়াবা অদক্ষতা আৰু সম্পদৰ অনুপযুক্ত ব্যৱহাৰ দেখা যায়, যিয়ে দীর্ঘম্যাদীত স্থায়ী উন্নয়নক বাধাগ্ৰস্ত কৰিব পাৰে।
৫। ঘৰুৱা কাম কি?
উত্তৰঃ ঘৰুৱা কাম বুলিলে এনে ধৰণৰ কৰ্মক বুজায়, যি সাধাৰণ কৰ্মস্থানৰ সলনি নিজৰ ঘৰতে বা ঘৰত স্থাপন কৰা বিশেষ কাৰ্যালয়ৰ পৰা সম্পাদন কৰা হয়।
৬। ধর্মঘট কি?
উত্তৰঃ ধৰ্মঘট বুলিলে শ্ৰমিকসকলৰ এটা গোটে নিজৰ দাবী বা অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰিবলৈ মালিকৰ বিৰুদ্ধে অস্থায়ীভাৱে কাম বন্ধ কৰি লোৱা এক সামূহিক আন্দোলনক বুজায়।
৭। শ্রমিক সংঘ কি?
উত্তৰঃ শ্রমিকসকলে নিজৰ ওপৰত হোৱা মালিকৰ আর্থিক শোষণ আৰু দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত হৈ শ্রমিক সংঘ গঠন কৰে। এই শ্রমিক সংঘসমূহ হৈছে শ্রমিকসকলৰ অধিকার সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ সাধনৰ উদ্দেশ্যে স্থাপিত সংগঠন।
৮। প্রথম বাণিজ্য সংস্থা কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ প্রথম বাণিজ্য সংস্থা স্থাপিত হৈছিল ১৯১৮ চনৰ এপ্ৰিলত, মাদ্রাজত।
৯। ‘লকআউট’ আৰু ‘ষ্ট্ৰাইক’ৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা।
উত্তৰঃ লক-আউটৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱস্থাপনাই শ্রমিকসকলক কাৰখানালৈ প্ৰৱেশ কৰাত বাধা আৰোপ কৰে। বিপৰীতে, ধৰ্মঘটৰ সময়ত শ্রমিকসকলে নিজৰ অসন্তোষ আৰু বেয়া কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ প্ৰতিবাদ স্বৰূপে স্বেচ্ছাই কাৰখানালৈ নাযায়।
১০। পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণৰ এটা সামাজিক পৰিণতি লিখা।
উত্তৰঃ উদ্যোগীকৰণে সমাজত নতুন সামাজিক শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ ঘটোৱাত সহায় কৰিছিল আৰু আয়ৰ অসমতা বৃদ্ধি কৰিছিল। কিছুমান লোক আৰু গোটে নতুন নিয়োগৰ সুযোগ আৰু অধিক উপাৰ্জনৰ সুবিধা লাভ কৰিছিল, কিন্তু আনহাতে বহুতে শোষণ, নিম্ন মজুৰি আৰু অনুকূল নহোৱা কৰ্ম পৰিৱেশৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল।
১১। সংগঠিত ক্ষেত্ৰৰ যিকোনো দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্রমিকসকলে নিয়মীয়া আৰু উপযুক্ত মজুৰিৰ লগতে পেঞ্চন আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ সামাজিক সা-সুবিধা লাভ কৰাৰ নিশ্চয়তা পায়।
১২। ‘তলাবন্ধ’ আৰু ‘ধর্মঘট’ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য নিৰূপণ কৰা।
উত্তৰঃ তলাবন্ধ কাৰ্যসূচী উদ্যোগ বা কাৰখানাৰ মালিক বা ব্যৱস্থাপনা পক্ষই কাৰ্যকৰী কৰে। তাৰ বিপৰীতে, ধৰ্মঘট কাৰ্যসূচী শ্রমিকসকলে নিজে সংগঠিতভাৱে ৰূপায়ণ কৰে। তলাবন্ধৰ ক্ষেত্ৰত শ্রমিকসকলক কাৰখানাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাধা দিয়া হয়, আনহাতে ধৰ্মঘটত শ্রমিকসকলে নিজৰ ইচ্ছাই কাম বন্ধ কৰি কাৰখানালৈ নাযায় আৰু এইদৰে তেওঁলোকে নিজৰ দাবী আৰু অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰে।
১৩। ঘৰুৱা কাম সম্পর্কে অতি চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ঘৰুৱা কাম, যাক দূৰৱৰ্তী কৰ্ম বুলিো কোৱা হয়, এনে এক ব্যৱস্থা য’ত ব্যক্তি নিজৰ ঘৰৰ পৰা বা সাধাৰণ কাৰ্যালয়ৰ বাহিৰৰ আন যিকোনো স্থানৰ পৰা নিজৰ দায়িত্বসমূহ সম্পাদন কৰে। এই ব্যৱস্থাত সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ বজাই ৰখা, কাম-সম্পৰ্কীয় তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আৰু প্রযুক্তি তথা বিভিন্ন যোগাযোগ সঁজুলিৰ সহায়ত দূৰৈৰ পৰা কাম সম্পূৰ্ণ কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।
চমু আৰু ৰচনাধর্মী প্রশ্নোত্তৰ:
১। পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণৰ ধাৰণাটো লিখা।
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণ বুলিলে এনে এক ধাৰণা বুজায়, যাৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক খণ্ডসমূহৰ সংগঠিত আৰু পৰিকল্পিতভাৱে বিস্তাৰ আৰু আধুনিকীকৰণ কৰি অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰিক উন্নয়ন সাধন কৰা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত সাধাৰণতে চৰকাৰৰ মুখ্য ভূমিকা থাকে, য’ত বিভিন্ন নীতি আৰু পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি সম্পদসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ, পুঁজিৰ সংগ্ৰহ আৰু ঔদ্যোগিক বিকাশক গতি প্ৰদান কৰা হয়।
ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে কৌশলগতভাৱে সম্পদ বণ্টন কৰা আৰু নিৰ্দিষ্ট অৰ্থনৈতিক লক্ষ্য লাভ কৰিবলৈ বিভিন্ন উদ্যোগত লক্ষ্যভিত্তিক বিনিয়োগ কৰা। তদুপৰি, পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণৰ অন্তৰ্গতভাৱে আন্তঃগাঁথনি (infrastructure) গঠন, নতুন প্রযুক্তিৰ গ্ৰহণ, আৰু ঔদ্যোগিক উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু সহায়ক ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।
২। ধৰ্মঘটৰ মূল কাৰণবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ ধৰ্মঘটৰ কেইটামান মুখ্য কাৰণ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল–
মজুৰি আৰু সুবিধা সম্পৰ্কীয় বিবাদ: শ্রমিকসকলে সাধাৰণতে অধিক মজুৰি, ভাল সুবিধা আৰু উন্নত কৰ্ম পৰিবেশৰ দাবীত ধৰ্মঘট কৰে। তেওঁলোকৰ মতে বৰ্তমান পোৱা পাৰিশ্ৰমিকত তেওঁলোকৰ দক্ষতা, জীৱনধাৰণৰ খৰচ বা প্ৰতিষ্ঠানটোৰ লাভজনক অৱস্থাৰ সঠিক প্ৰতিফলন নাথাকে।
অসুৰক্ষিত কৰ্ম পৰিবেশ: যেতিয়া কৰ্মক্ষেত্ৰৰ পৰিবেশে শ্রমিকসকলৰ স্বাস্থ্য আৰু সুৰক্ষাক বিপদত পেলায়, তেতিয়া তেওঁলোকে উন্নত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা, উপযুক্ত সঁজুলি আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দাবী কৰে। নিয়োগকর্তাই এই সমস্যাবোৰ সমাধান নকৰিলে বা নিয়ম মানি নচলিলে ধৰ্মঘট হ’ব পাৰে।
চুক্তি আলোচনা: শ্রমিক সংঘ আৰু নিয়োগকর্তাৰ মাজত সামূহিক চুক্তি সম্পৰ্কে আলোচনা চলি থকা সময়তো ধৰ্মঘট হ’ব পাৰে। যদি দুয়ো পক্ষ মজুৰি, সুবিধা, কৰ্মঘণ্টা বা চাকৰিৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়ত একমত নহয়, তেন্তে শ্রমিকসকলে নিজৰ দাবী জোৰদাৰ কৰিবলৈ ধৰ্মঘট কৰে।
চাকৰিৰ অনিশ্চয়তা আৰু ছুটী: চাকৰি হেৰোৱাৰ ভয়, সম্ভাব্য ছুটী বা কৰ্ম পৰিবেশত ডাঙৰ পৰিবৰ্তনৰ বিৰুদ্ধে প্রতিবাদ জনাবলৈও শ্রমিকসকলে ধৰ্মঘট কৰে। জীৱিকা বিপন্ন হোৱাৰ আশংকা থাকিলে এইধৰণৰ প্ৰতিবাদ সাধাৰণ হৈ উঠে।
ৰাজনৈতিক বা সামাজিক কাৰণ: কেতিয়াবা ধৰ্মঘট কেৱল কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সমস্যাত সীমাবদ্ধ নাথাকে; ৰাজনৈতিক বা সামাজিক বিষয়েও ইয়াক প্ৰেৰণা দিয়ে। চৰকাৰী নীতিৰ বিৰোধিতা, বৈষম্য বা মানৱ অধিকাৰৰ লঙ্ঘনৰ দৰে বিষয়ত সজাগতা সৃষ্টি কৰিবলৈও শ্রমিকসকলে ধৰ্মঘটত অংশ লয়।
৩। পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি আছিল?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত দিয়া হ’ল–
কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৰিকল্পনা: ঔদ্যোগিক নীতি নিৰ্ধাৰণ, সম্পদৰ সঠিক বণ্টন আৰু বিভিন্ন অর্থনৈতিক কার্যকলাপৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন কৰিবলৈ চৰকাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
ৰাজ্যৰ উদ্যোগত বিনিয়োগ: চৰকাৰে ঔদ্যোগিক উন্নয়ন ত্বরান্বিত কৰিবলৈ বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰে আৰু নতুন উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে আৰ্থিক সহায়, ভর্তুকি আৰু বিভিন্ন প্ৰণোদনা আগবঢ়ায়।
আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশ: পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণত শিল্পক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নৰ বাবে পৰিবহণ ব্যৱস্থা, বিদ্যুৎ সুবিধা, যোগাযোগ নেটৱৰ্ক আদি আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন বিশেষভাৱে গুৰুত্ব পায়।
খণ্ডভিত্তিক কৌশল: অৰ্থনীতিৰ উন্নয়ন, কর্মসংস্থান বৃদ্ধি আৰু মূল্য সংযোজনৰ সম্ভাৱনাৰ ভিত্তিত নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগ বা খণ্ডসমূহ চিনাক্ত কৰি সিহঁতক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়।
নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা: ঘৰুৱা উদ্যোগসমূহক ৰক্ষা কৰা, ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ সংৰক্ষণ কৰা আৰু বিশ্ব বজাৰত প্ৰতিযোগিতা কৰিব পৰা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ চৰকাৰে বিভিন্ন নীতি, নিয়ম আৰু সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।
৪। পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণে অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু উন্নয়নত কেনে প্রভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণে বহু দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছে।
ইয়াৰ কেইটামান মুখ্য প্ৰভাৱ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল–
ঔদ্যোগিক উৎপাদন বৃদ্ধি: পৰিকল্পিত উদ্যোগীকৰণৰ ফলত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক বিকাশ ত্বৰান্বিত হয় আৰু দেশসমূহে কেৱল কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নথাকি বিভিন্ন খণ্ডত বিকাশ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
চাকৰি সৃষ্টি আৰু নগৰায়ন: উদ্যোগীকৰণৰ জৰিয়তে বহুতো নতুন কর্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়, বিশেষকৈ কাৰখানা আৰু সংশ্লিষ্ট খণ্ডসমূহত। ইয়াৰ ফলত গ্ৰামাঞ্চলৰ পৰা চহৰলৈ মানুহৰ স্থানান্তৰ বৃদ্ধি পায় আৰু নগৰায়নৰ গতি ত্বৰান্বিত হয়। এই পৰিৱৰ্তনে সমাজ আৰু শ্রম বজাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনে।
প্ৰযুক্তিগত উন্নয়ন: পৰিকল্পিত ঔদ্যোগীকৰণে আধুনিক প্রযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ আৰু উন্নয়নক উৎসাহিত কৰে। ইয়াৰ ফলত উৎপাদন পদ্ধতি অধিক কাৰ্যকৰী হয়, নতুন উদ্ভাৱন ঘটে আৰু সামগ্ৰী তথা সেৱাৰ গুণগত মান বৃদ্ধি পায়।
আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নতি: উদ্যোগীকৰণৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পথ-পরিবহণ, বিদ্যুৎ, যোগাযোগ আদি আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশ ঘটে। এই উন্নয়ন কেৱল উদ্যোগ খণ্ডতেই নহয়, অৰ্থনীতিৰ আন ক্ষেত্ৰতো ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলায়।
আয় বৃদ্ধি আৰু জীৱনমানৰ উন্নতি: উদ্যোগীকৰণে নিয়োগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে লোকসকলৰ আয়ো বঢ়ায়। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ জীৱনমান উন্নত হয়, সামাজিক গতিশীলতা বৃদ্ধি পায় আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ বিস্তাৰ ঘটে।
৫। মানুহে চাকৰি বিচাৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সাধাৰণ পদ্ধতিবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ মানুহে চাকৰি বিচাৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।
সেইসমূহৰ ভিতৰত কিছুমান সাধাৰণ উপায় তলত উল্লেখ কৰা হ’ল–
অনলাইন প’ৰ্টেল আৰু ৱেবছাইট: আজিকালি বহুতে অনলাইন প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি চাকৰিৰ সন্ধান কৰে। এইবোৰ ৱেবছাইটত বিভিন্ন ধৰণৰ চাকৰিৰ তথ্য দিয়া থাকে, যাৰ জৰিয়তে আবেদনকাৰীয়ে সহজে আবেদন জনাব পাৰে আৰু নিয়োগকৰ্তাৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিব পাৰে।
কোম্পানীৰ কেৰিয়াৰ ৱেবছাইট: বহুসংখ্যক কোম্পানীৰ নিজস্ব কেৰিয়াৰ পৃষ্ঠাও থাকে, য’ত তেওঁলোকে উপলব্ধ চাকৰিসমূহৰ বিজ্ঞাপন দিয়ে। ইয়াৰ লগতে কোম্পানীৰ পৰিৱেশ, নীতি-নিয়ম আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বিস্তৃত তথ্যো দিয়া থাকে। আগ্ৰহী প্ৰাৰ্থীয়ে এই ৱেবছাইটসমূহৰ জৰিয়তে পোনে পোনে আবেদন কৰিব পাৰে।
নিযুক্তি সংস্থা: চাকৰি বিচৰা লোকসকলে নিযুক্তি সংস্থাৰ সহায়ো ল’ব পাৰে। এই সংস্থাসমূহে আবেদনকাৰীৰ যোগ্যতা আৰু দক্ষতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি উপযুক্ত নিয়োগকৰ্তাৰ সৈতে সংযোগ ঘটায়। তদুপৰি, আবেদন আৰু সাক্ষাৎকাৰ প্ৰক্ৰিয়াতো এই সংস্থাসমূহে দিহা-নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে।
৬। ইতিবাচক কর্ম পৰিস্থিতিত অৰিহণা যোগোৱা মূল কাৰকসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ইতিবাচক কর্ম পৰিস্থিতি গঢ়ি তুলিবলৈ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰকে অৱদান আগবঢ়ায়।
সেইবোৰ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল–
নিৰাপদ আৰু স্বাস্থ্যসম্মত পৰিৱেশ: এক ভাল কর্ম পৰিৱেশৰ বাবে কৰ্মস্থানটো নিৰাপদ আৰু সুস্থ হোৱাটো অতি প্রয়োজনীয়। ইয়াৰ বাবে সঠিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা, পৰ্যাপ্ত বায়ু চলাচল নিশ্চিত কৰা আৰু পৰিচ্ছন্নতাৰ ব্যৱস্থা বজাই ৰখা জৰুৰী।
ন্যায্য আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক দৰমহা: কৰ্মচাৰীসকলৰ সন্তুষ্টি বৃদ্ধি আৰু আৰ্থিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ন্যায্য আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক দৰমহা প্ৰদান কৰাটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। উদ্যোগৰ মানদণ্ড অনুসৰি মজুৰি নিৰ্ধাৰণ, কৰ্মদক্ষতাক স্বীকৃতি দিয়া আৰু বিভিন্ন সুবিধা আগবঢ়োৱা এই ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত।
কৰ্ম-জীৱনৰ সামঞ্জস্যতা: কৰ্ম আৰু ব্যক্তিগত জীৱনৰ মাজত সঠিক ভাৰসাম্য থাকিলে কর্ম পৰিস্থিতি অধিক উন্নত হয়। নমনীয় কৰ্ম সময়সূচী, যুক্তিসংগত কৰ্ম সময় আৰু ছুটীৰ সুবিধাই কৰ্মচাৰীসকলক নিজৰ দায়িত্ব ভালদৰে পালন কৰাত সহায় কৰে।
সন্মানজনক আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক সংস্কৃতি: এক ইতিবাচক কর্মক্ষেত্ৰত সন্মান আৰু সমতাৰ মূল্যবোধ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। বৈচিত্ৰ্যক মান্যতা দিয়া, সকলোৰে বাবে সম সুযোগ নিশ্চিত কৰা আৰু বৈষম্য বা হাৰাশাস্তিৰ পৰা মুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাটো এই ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত।
ফলপ্ৰসূ যোগাযোগ আৰু অংশগ্ৰহণ: পৰিচালনা আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত মুকলি আৰু স্পষ্ট যোগাযোগ থাকিলে কর্ম পৰিস্থিতি উন্নত হয়। সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াত কৰ্মচাৰীৰ অংশগ্ৰহণ, মতামত গ্ৰহণ আৰু সমস্যাসমূহৰ সমাধান কৰাটোৱে তেওঁলোকৰ জড়িততা আৰু দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰে।
৭। ঘৰৰ পৰা কাম কৰাৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা কি কি?
উত্তৰঃ ঘৰৰ পৰা কাম কৰা, যাক সাধাৰণতে দূৰৱৰ্তী কাম বুলিও কোৱা হয়, শেহতীয়া সময়ছোৱাত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। এই ব্যৱস্থাই কৰ্মচাৰী আৰু নিয়োগকর্তা দুয়ো পক্ষক কিছুমান সুবিধা দিয়াৰ লগতে কিছু অসুবিধাও সৃষ্টি কৰে।
তলত এই বিষয়ে মুখ্য দিশসমূহ উল্লেখ কৰা হ’ল–
ঘৰৰ পৰা কাম কৰাৰ সুবিধাসমূহঃ
(ক) নমনীয়তা: ঘৰৰ পৰা কাম কৰাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ লাভ হৈছে নমনীয়তা। কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ সুবিধামতে কামৰ সময় সাজি ল’ব পাৰে, যাৰ ফলত ব্যক্তিগত আৰু পেছাগত জীৱনৰ মাজত সুষমতা বজাই ৰাখিব সহজ হয়। ইয়াৰ ফলত কৰ্মত সন্তুষ্টি আৰু জীৱনৰ মান উন্নত হয়।
(খ) অহা-যোৱাৰ অসুবিধা নাথাকে: এই ধৰণৰ কামত দৈনিক কাৰ্যালয়লৈ যাতায়াত কৰাৰ প্ৰয়োজন নাথাকে। ইয়াৰ ফলত সময় বচে, যান-জটৰ পৰা মুক্তি মেলে আৰু মানসিক চাপো কমে। লগতে পৰিবহণৰ খৰচো হ্ৰাস পায়।
(গ) উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি: বহু লোকৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যায় যে ঘৰৰ পৰা কাম কৰিলে তেওঁলোক অধিক ফলপ্ৰসূ হয়। তেওঁলোকে নিজৰ পছন্দমতে কামৰ পৰিৱেশ সাজি ল’ব পাৰে আৰু বাহিৰৰ বিক্ষিপ্ততা কম হয়। ফলস্বৰূপে মনোযোগ আৰু কৰ্মদক্ষতা বৃদ্ধি পায়।
(ঘ) খৰচৰ সঞ্চয়: ঘৰত থাকি কাম কৰিলে কৰ্মচাৰী আৰু নিয়োগকর্তা দুয়োয়ে খৰচ বচাব পাৰে। কৰ্মচাৰীয়ে যাতায়াত, বাহিৰত খাদ্য গ্ৰহণ আৰু পোছাকৰ খৰচ কমায়; আনহাতে নিয়োগকর্তাই কাৰ্যালয় ভাড়া, বিদ্যুৎ আৰু অন্যান্য সুবিধাৰ খৰচ হ্ৰাস কৰিব পাৰে।
ঘৰৰ পৰা কাম কৰাৰ অসুবিধাসমূহঃ
(ক) সামাজিক বিচ্ছিন্নতা: ঘৰৰ পৰা কাম কৰিলে সহকৰ্মীৰ সৈতে মুখামুখি যোগাযোগ কম হয়, যাৰ ফলত কিছুমান লোকৰ বাবে নিসংগতাৰ অনুভৱ বৃদ্ধি পায় আৰু মনোবল হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
(খ) কাম আৰু ব্যক্তিগত জীৱনৰ সীমা অস্পষ্ট হয়: নমনীয়তা সুবিধা হিচাপে থাকিলেও বহু সময়ত কাম আৰু ব্যক্তিগত জীৱনৰ মাজত স্পষ্ট সীমা ৰখাটো কঠিন হৈ পৰে।
(গ) ঘৰুৱা বিক্ষিপ্ততা: ঘৰত থাকি কাম কৰাৰ সময়ত পৰিয়ালৰ সদস্য, ঘৰুৱা দায়িত্ব আদিয়ে বিক্ষিপ্ততা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যদি সঠিক নিয়ন্ত্ৰণ নথাকে, তেন্তে ই উৎপাদনশীলতাত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
(ঘ) তত্ত্বাবধান আৰু সহযোগিতাৰ সীমাবদ্ধতা: দূৰৱৰ্তী কামত মুখামুখি তত্ত্বাবধান আৰু দলগত সহযোগিতা কম হয়। ইয়াৰ ফলত তাৎক্ষণিক মতামত লাভ কৰা, কামৰ অগ্ৰগতি পৰ্যবেক্ষণ কৰা আৰু দলীয় সম্পৰ্ক মজবুত কৰাটো কিছু কঠিন হয়।
৮। ১৯৮২ চনত বস্ত্র উদ্যোগত সংঘটিত হোৱা বিভিন্ন পক্ষসমূহৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা ধৰ্মঘটৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত আৰম্ভ হোৱা শ্রমিক আন্দোলনসমূহে সোনকালেই এক প্ৰকাৰ বৈপ্লৱিক ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিশেষকৈ ১৯২৮ চনৰ পাছৰ পৰা দেশত প্ৰতিবাদী আন্দোলনৰ গতি বৃদ্ধি পায়। তাৰ পিছৰে পৰা সংঘটিত হোৱা বহুতো আন্দোলনৰ ইতিহাস তেজেৰে ৰঙা হৈ আছে। সেই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় কাৰখানাসমূহত প্ৰতিবাদ এক সাধাৰণ ঘটনাত পৰিণত হৈছিল।
এই ধৰণৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য আন্দোলন বম্বেত আৰম্ভ হৈছিল, যাক “সাধাৰণ প্ৰতিবাদ” বুলি কোৱা হৈছিল। এই আন্দোলনত প্ৰায় ১,২০,০০০ জন শ্রমিকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যিসকলৰ অধিকাংশেই বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত আছিল। এই আন্দোলনৰ সময়ত সেনাই গুলীচালনা কৰি প্ৰায় ২০০ জন শ্রমিকক হত্যা কৰিছিল। ইয়াৰ তিনিবছৰ পাছত পুনৰ বম্বেত আন এটা আন্দোলন সংঘটিত হৈছিল, য’ত বহু শ্রমিকে জীৱন হেৰুৱাবলগীয়া হৈছিল।
শ্রমিক আন্দোলনৰ মূল কাৰণসমূহ বিচাৰিবলৈ চৰকাৰে এখন কমিচন গঠন কৰিছিল। এই কমিচনৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ পায় যে ১৯২০ চনৰ জুলাইৰ পৰা ১৯২১ চনৰ মাৰ্চলৈ বেংগলত বিভিন্ন উদ্যোগত মুঠ ১৩৭ টা আন্দোলন হৈছিল। এই আন্দোলনসমূহত ২,৪৪,১৮০ জন শ্রমিকে অংশ লৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ২৬,৩১,৪৮৮ দিনৰ কামৰ লোকচান হৈছিল।
একেদৰে বম্বেত ১৯২১ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা জুনলৈকে ৩৩ টা আন্দোলন সংঘটিত হৈছিল। এইসমূহত প্ৰায় ২,৪০,০০০ জন শ্রমিকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ৫,০০,০০০ দিনৰ কামৰ ক্ষতি হৈছিল। একে বছৰতে মাদ্ৰাজ টাউনত হোৱা আন এটা আন্দোলনত ২০,০০০ জন শ্রমিকে অংশ লৈছিল। চৰকাৰে পুঁজিপতিসকলৰ সহযোগত আন্দোলন দমন কৰিবলৈ বহু কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল–যেনে প্ৰতিবাদকাৰীসকলক কাৰাগাৰত বন্দী কৰা, ঘৰ জ্বলাই দিয়া আৰু সংস্থাসমূহক জৰিমনা আৰোপ কৰা। তথাপিও শ্রমিকসকলে নিজৰ দাবীত অটল আছিল আৰু শেষত আলোচনা আৰু বুজাবুজিৰ জৰিয়তে আন্দোলনসমূহ সমাপ্ত হৈছিল।
ভাৰতৰ উদ্যোগিক ইতিহাসত সবাতোকৈ দীঘলীয়া ধৰ্মঘটটো ১৯৮২ চনত বম্বেৰ বস্ত্ৰ উদ্যোগত সংঘটিত হৈছিল। এই ধৰ্মঘটত প্ৰায় ২.৫ লাখ শ্রমিক প্ৰভাৱিত হৈছিল আৰু ই প্ৰায় দুবছৰ ধৰি চলিছিল। শ্রমিকসকলে অধিক পাৰিশ্ৰমিক আৰু নিজস্ব শ্রমিক সংঘ গঠনৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। কিন্তু আইন অনুসাৰে এই সংঘ চৰকাৰৰ অনুমোদনপ্ৰাপ্ত হ’ব লাগিছিল আৰু অনুমোদন পাবলৈ ধৰ্মঘট কৰিব নোৱাৰা শর্ত আছিল।
“ৰাষ্ট্ৰীয় মিল মজদুৰ সংঘ” একমাত্ৰ অনুমোদিত সংঘ আছিল, যিয়ে ধৰ্মঘটৰ সময়ত বাহিৰৰ পৰা শ্রমিক আনি কৰ্তৃপক্ষক সহায় কৰিছিল। চৰকাৰে শ্রমিকসকলৰ দাবী উপেক্ষা কৰাত তেওঁলোকৰ মনোবল ক্ষীণ হৈ পৰে। ইয়াৰোপৰি ৰামা নায়কৰ দৰে অপৰাধীক মুক্ত কৰি শ্রমিকসকলক ভয় দেখুওৱা হৈছিল। আৰ্থিক দিশত অৱস্থা ইমানেই দুৰ্বল হৈছিল যে বহু শ্রমিকে নিজৰ ঘৰৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হৈছিল।
শেষত বহু শ্রমিকে আগৰ কৰ্মস্থলীত উভতি যায় আৰু প্ৰায় এক লাখ শ্রমিকে চাকৰি হেৰুৱাই নিজ গাঁওলৈ ঘূৰি যাবলগীয়া হয়। এইদৰে অত্যাচাৰ, হিংসা আৰু দুখ-কষ্টৰ মাজেৰে এই দীঘলীয়া ধৰ্মঘটটো কোনো উল্লেখযোগ্য সুফল নোপোৱাকৈ সমাপ্ত হয়। কংগ্ৰেছ নেতৃত্বাধীন ৰাষ্ট্ৰীয় মিল মজদুৰ সংঘই বাহিৰৰ পৰা শ্রমিক যোগান ধৰি এই ধৰ্মঘট ব্যৰ্থ কৰাত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল।
৯। ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগবোৰৰ শ্ৰমিকসকলে কিয় ব্যক্তিগতকৰণ সমর্থন নকৰে?
উত্তৰঃ চৰকাৰী খণ্ডত কৰ্মৰত লোকসকলে সাধাৰণতে চাকৰিৰ স্থিৰতা লাভ কৰে আৰু অৱসৰৰ পাছত পেঞ্চনৰ সুবিধাও পায়। কিন্তু ব্যক্তিগত খণ্ডত এই সুবিধাসমূহ নিশ্চিত নহয়; ইয়াত চাকৰিৰ নিৰাপত্তা তুলনামূলকভাৱে কম আৰু পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থাও সকলো সময়তে নাথাকে। এই কাৰণতেই ৰাজহুৱা খণ্ডৰ কর্মীসকলে তেওঁলোকৰ উদ্যোগসমূহ ব্যক্তিগতকৰণ হ’লে নিজৰ চাকৰিৰ নিশ্চয়তা হেৰুৱাব বুলি আশংকা কৰে আৰু সেইবাবে ব্যক্তিগতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে স্থিতি গ্ৰহণ কৰে।
Class 12 Sociology Chapter 10-ৰ সহজ Question Answer, Notes আৰু Solution বিচাৰি থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এই post-টো উপযোগী। ইয়াত অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ সহজ ভাষাত আলোচনা কৰা হৈছে, যাতে Class 12 Sociology Chapter 10 Assamese Medium-ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে পঢ়ি, বুজি আৰু পৰীক্ষাৰ বাবে revision কৰিব পাৰে।
Note: If you find any mistakes in this CHAPTER, please let us know or correct them yourself. Thank you.