SEBA Class 9 Social Science Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ

Class 9 Social Science Chapter 12 Assamese Medium অধ্যায়ৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহ SCERT, NCERT আৰু SEBA–ৰ তালিকাত Assamese Medium ৰ বাবে উপলব্ধ। নৱম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহৰ সকলো প্ৰশ্ন-উত্তৰ দিয়া হৈছে, যাতে আপুনি বিভিন্ন অধ্যায়ৰ ভিতৰত সহজে বিচাৰি আপোনাৰ আৱশ্যক অধ্যায়টো বাচি ল’ব পাৰে। এই পাঠটোত সকলো অনুশীলনী প্ৰশ্ন-উত্তৰ সামৰি লোৱা হৈছে।” Class 9 Social Science Chapter 12 Assamese Medium Question Answer in Assamese Medium, SEBA Class 9 Social Science Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ Notes in Assamese Medium.

Class 9 Social Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ

SEBA Class 9 Social Science Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ Notes, Class 9 Social Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ Question Answer In this post we have tried to explain to you that Class 9 Social Science Chapter 12 Question Answer. If you are a student or teacher of Assamese Medium, then this Social of Class 9 সমাজ Chapter 12 SEBA Class 9 Social Science Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ Notes, Class 9 Social Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ Question Answer In this post we have tried to explain to you that Class 9 Social Science Lesson 12 Question Answer. If you are a student or teacher of Assamese Medium, then this Social of Class 9 সমাজ বিজ্ঞান is for you.It can be very profitable for You.

Class 9 সমাজ বিজ্ঞান

Chapter 12 অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ

তৃতীয় খণ্ড: ৰাজনীতি

অনুশীলনীৰ প্রশ্নোত্তৰ:

অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ

প্রশ্ন ১। ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম পর্তুগীজ নারিকজন কোন? তেওঁ কেতিয়া আৰু ভাৰতৰ ক’ত পোন প্রথমে উপস্থিত হৈছিল?

উত্তৰঃ  ভাস্ক’-ডা-গামা।

তেওঁ ১৪৯৮ খ্রীঃত দক্ষিণ ভাৰতৰ কালিকট বন্দৰত উপস্থিত হৈছিল।

প্রশ্ন ২। জলপথেৰে পৃথিবী প্রদক্ষিণ কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল?

উত্তৰ:  ফ্রান্সিছ ড্রেক।

প্রশ্ন ৩। ভাৰত ভূমিত পোন প্ৰথমে কোন ইংৰাজ নাবিকে কেতিয়া প্ৰৱেশ কৰিছিল?

উত্তৰ: জেমচ মিলভেন নামৰ ইংৰাজ নারিকে ১৫৯৯ খ্ৰীঃত প্ৰৱেশ কৰিছিল।

প্রশ্ন ৪। ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি কেতিয়া ক’ত গঠন হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৬০০ খ্রীঃত ইংলিছ ইণ্ডিয়া কোম্পানি লণ্ডনত গঠন হৈছিল।

প্রশ্ন ৫। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।

উত্তৰঃ ইষ্ট ইন্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য হ’ল-

(ক) বেহা-বেপাৰ কৰা।

(খ) ভাৰতত ইংৰাজর শাসন প্রতিষ্ঠা কৰা।

প্রশ্ন ৬। ইংৰাজৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ ক’ত কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল? 

উত্তৰঃ  ভাৰতৰ মছলিপট্টমত ১৬১১ খ্রীঃত স্থাপিত হৈছিল।

প্রশ্ন ৭। ‘ফর্ট উইলিয়াম’ কি?

উত্তৰঃ ইংলেণ্ডৰ ৰজা তৃতীয় উইলিয়ামৰ সন্মানার্থে কলিকতাত এটা বাণিজ্য কেন্দ্র স্থাপন কৰা হৈছিল। এই বাণিজ্য কেন্দ্ৰটোৰ নাম ‘ফর্ট উইলিয়াম’।

প্রশ্ন ৮। পৰাধীন ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক কোন দুটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি সময় উল্লেখ কৰি লিখা।

উত্তৰ: পৰাধীন ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাৰ মূল ভাগ দুটা হ’ল-

(ক) প্রথমটো, মোগল সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ১৮৫৭ খ্রীষ্টাব্দৰ চিপাহী বিদ্রোহলৈকে।

(খ) দ্বিতীয়টো, ১৮৫৮ খ্ৰীঃৰ পৰা ১৯৪৭ খ্রীঃত ভাৰতীয়ৰ হাতত ক্ষমতা হস্তান্তবলৈকে।

প্রশ্ন ৯। ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ কোনে কেতিয়া কি উদ্দেশ্যত প্রণয়ন কৰিছিল?

উত্তবঃ ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ ১৮৫৮ খ্রীঃত ২ আগষ্ট তাৰিখে ব্রিটিছ সংসদে প্রণয়ন কৰিছিল।

এই আইনখনৰ উদ্দেশ্য আছিল- ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰক পোনপটীয়াকৈ ভাৰত শাসন কৰাৰ ক্ষমতা দিয়া।

প্রশ্ন ১০। ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্রণয়ন কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ ব্রিটিছ সংসদে প্রণয়ন কৰিছিল।

এই আইনখনৰ উদ্দেশ্য আছিল আধুনিক প্রশাসন ব্যৱস্থাটোৰ সৈতে শিক্ষিত ভাৰতীয়ক চিনাকি কৰি দিয়া।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

প্রশ্ন ১। ইংৰাজে ভাৰতৰ লগত বাণিজ্য চুক্তি কৰিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টা কেতিয়া সম্পূৰ্ণ হৈছিল, তাৰ পদক্ষেপসমূহ সংক্ষেপে লিখা।

উত্তৰঃ ইংৰাজসকলে ভাৰতৰ সৈতে বাণিজ্যিক সুবিধা লাভৰ উদ্দেশ্যে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৫৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। সেই বছৰত জেমচ মিলভেন হল নামৰ এজন ইংৰাজ নাবিকে ইংলেণ্ডৰ ৰাণী এলিজাবেথৰ পৰা এটা অনুৰোধ-পত্ৰ লৈ আহিছিল। তাত ভাৰতৰ সৈতে বেহা-বেপাৰ আৰম্ভ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছিল। তাৰ পাছত ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ সদাগৰসকলে লণ্ডনত এটা বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান গঠন কৰে, যাক “ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি” বুলি জনা যায়।

ৰাণী এলিজাবেথে এই কোম্পানিটোক আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ দিশৰ উত্তমাশা অন্তৰীপৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দক্ষিণ আমেৰিকাৰ মাগালান প্ৰণালী পৰ্যন্ত ১৫ বছৰলৈ বেহা-বেপাৰৰ অনুমতি দিয়ে।

১৬০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ ৰজা জেমচ প্রথমে ভাৰতৰ সৈতে বেহা-বেপাৰ কৰিবলৈ কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্সক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ এখন আবেদন-পত্ৰ লৈ পঠিয়ায়। ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত হকিন্স আগ্ৰাত উপস্থিত হৈ জাহাংগীৰক সাক্ষাৎ কৰে — এই সময়তে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইংৰাজসকলে আগ্ৰাত প্ৰৱেশ কৰে। হকিন্সে প্ৰায় দুই বছৰ মোগল সাম্ৰাজ্যত থাকি বাণিজ্যিক সুবিধা লাভৰ চেষ্টা কৰিছিল।

ইংলেণ্ডৰ ৰজা জেমচে ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এজন প্ৰতিনিধি ছাৰ টমাছ ৰ’ক পুনৰ জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ পঠিয়ায়। টমাছ ৰ’ আজমীৰত সম্ৰাটক সাক্ষাৎ কৰে। যদিও তেওঁ কোনো আনুষ্ঠানিক বাণিজ্য চুক্তি কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল, তথাপি জাহাংগীৰে ইংৰাজ সদাগৰসকলক চুৰাটত বাণিজ্যিক কুঠি স্থাপন কৰিবলৈ অনুমতি দিয়েছিল। ইয়াৰ পিছত ইংৰাজসকলে বাণিজ্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ বিভিন্ন ঠাইত প্রচেষ্টা চলাইছিল।

পাছত, ১৭১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জন ছাৰমানৰ নেতৃত্বত ইংৰাজসকলৰ এটা দল সম্ৰাট ফাৰুখছিয়াৰক সাক্ষাৎ কৰে। তেতিয়া সম্ৰাট ৰোগত ভুগি আছিল, আৰু ইংৰাজ চিকিৎসক ডাঃ হেমিলটনে তেওঁৰ চিকিৎসা কৰি সুধাৰি তোলে। এই সদব্যৱহাৰৰ ফলত সম্ৰাটে ইংৰাজসকলক তিনিখন ফৰমান প্ৰদান কৰে। এই ফৰমানৰ দ্বাৰাই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে সমগ্ৰ ভাৰতত নিৰ্ভয়ে বেহা-বেপাৰ কৰাৰ ৰাজকীয় অনুমতি লাভ কৰে।

এইদৰে, ইংৰাজসকলৰ ভাৰতৰ সৈতে বাণিজ্যিক চুক্তি কৰাৰ সকলো প্ৰচেষ্টা সফল হয়।

প্রশ্ন ২। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে কেনেকৈ ভাৰতৰ তিনিটা মূল স্থানত বাণিজ্য কেন্দ্র স্থাপন কৰিছিল তাৰ তিনিটা মূল কৌশল সম্পর্কে লিখা।

উত্তৰ: ইষ্ট ইন্ডিয়া কোম্পানিয়ে ভাৰতৰ তিনিটা মূল স্থানত বাণিজ্য কেন্দ্র স্থাপন কৰাৰ তিনিটা মূল কৌশল হ’ল-

(ক) ১৬১১ খ্ৰীষ্টাব্দত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে গোলকুণ্ডাৰ চুলতানৰ পৰা অনুমতি পাই মছলিপট্টমত প্ৰথমখন বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পাছত ১৬৩৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আবমাগাৰ নামৰ ঠাইত দ্বিতীয়খন বাণিজ্য কেন্দ্ৰ খোলে। ১৬৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কোম্পানিয়ে চন্দ্ৰগিৰিৰ ৰজাৰ সৈতে চুক্তি কৰি মাদ্রাজৰ কাষৰীয়া এলেকাত আৰমাগাঁৱৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থানান্তৰ কৰে আৰু সেই ঠাইখনক “ফৰ্ট ছেন্ট জৰ্জ” বুলি নামকৰণ কৰে।

(খ) ১৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ ৰজা দ্বিতীয় চার্লছে পর্তুগালৰ ৰাজকন্যা কেথৰিনৰ সৈতে বিবাহ সম্পন্ন কৰে আৰু যৌতুকৰূপে বোম্বাই চহৰ লাভ কৰে। পাছত ১৬৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজাই বোম্বাইখন ৫০,০০০ পাউণ্ড ঋণৰ বিনিময়ত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিক দি দিয়ে। সেই সময়ৰ পৰা বোম্বাই কোম্পানীৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে পৰিচিত হয়।

(গ) ১৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দত জব চাৰ্ণক নামৰ এজন কোম্পানী কৰ্মচাৰীয়ে বংগৰ নবাবৰ সৈতে এটা চুক্তি কৰে, যাৰ অধীনত বছৰি ১২০০ টকা খাজনাৰ বিনিময়ত কালীঘাটা (কলিকতা), সুতানুটি আৰু গোবিন্দপুৰ নামৰ তিনিখন গাঁও কোম্পানীয়ে নিজৰ অধিকাৰত লয়। এই ঠাইত কোম্পানীয়ে এটা নতুন বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। এই তিনিখন গাঁও একেলগ হৈ পিছত কলিকতা চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইংলেণ্ডৰ ৰজা তৃতীয় উইলিয়ামৰ নামত এই বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো “ফৰ্ট উইলিয়াম” বুলি জনা যায়।

প্রশ্ন ৩। ভাৰতত ব্রিটিছ সাম্রাজ্যবাদ প্রতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰি তোলা ইষ্ট ইন্ডিয়া কোম্পানিৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন কোন? তেওঁ কি কি কৌশলেৰে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ লাইখুঁটা স্থাপন কৰিছিল চাৰিটা যুক্তিবে লিখা।

উত্তৰ: ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিবলৈ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰা ব্যক্তিজন আছিল ৰবাৰ্ট ক্লাইভ।

ৰবাৰ্ট ক্লাইভে যি কৌশল অবলম্বন কৰি ব্ৰিটিছ শক্তিৰ আধাৰ মজবুত কৰিছিল, তাৰ প্ৰধান চাৰিটা দিশ হ’ল—

(ক) ক্লাইভে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰিবলৈ ভাৰতস্থিত অন্যান্য ইউৰোপীয় কোম্পানিসকলক বহিষ্কাৰ কৰাৰ পরিকল্পনা কৰিছিল।

(খ) তেওঁ যুদ্ধ বা মৈত্ৰী – দুয়ো ধৰণৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি দেশীয় ৰাজসকলক কোম্পানীৰ অধীনত আনার চেষ্টা কৰিছিল।

(গ) বংগৰ নবাব, হায়দৰাবাদৰ নিজাম, অযোধ্যাৰ নবাব আৰু ৰাজপুতনাৰ ৰাজাসকল কোম্পানীৰ সৈতে মৈত্ৰী স্থাপন কৰি শেষত নিজৰ স্বায়ত্তশাসন হেৰুৱাবলগা হৈছিল।

(ঘ) ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পলাশীৰ যুঁজত ছিৰাজউদ্দৌলাক কৌশল আৰু ধোঁকাৰে পৰাস্ত কৰি ৰবাৰ্ট ক্লাইভে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যা ইংৰাজৰ অধীনত আনে। এই বিজয়ে ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্রতিষ্ঠাৰ পথ খুলিছিল।

প্রশ্ন ৪। চিপাহী বিদ্রোহ সৃষ্টিৰ চাৰিটা কাৰণ লিখা।

উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহক ভাৰতৰ ইতিহাসত এটা যুগান্তকাৰী পৰিৱর্তন ৰূপে গণ্য কৰা হয়। এই বিদ্ৰোহৰ পেছনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূর্ণ কাৰণ আছিল — (ক) ৰাজনৈতিক কাৰণ, (খ) অর্থনৈতিক কাৰণ, (গ) সামাজিক কাৰণ আৰু (ঘ) ধৰ্মীয় কাৰণ।

(ক) ৰাজনৈতিক কাৰণ:

লর্ড ডেলহাউচিয়ে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শক্তি বিস্তাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে “স্বত্ববিলোপ নীতি” (Doctrine of Lapse) প্ৰয়োগ কৰিছিল। এই নীতিমতে, কোনো দেশীয় ৰাজ্যৰ ৰজা যদি সতি-সন্তান নাথাকে, তেন্তে সেই ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব। লগতে কোনো দেশীয় ৰজাই দত্তক পুতেক লৈ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী বনাব নোৱাৰিব। এই নীতি অনুসৰি ডেলহাউচিয়ে চাতৰা, ঝান্সী, নাগপুৰ, চম্বলপুৰ, জৈতপুৰ আদিৰ দৰে কেইবাটাও ৰাজ্য কোম্পানীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। এই নীতিয়ে দেশীয় ৰজাসকলৰ মনত গভীৰ অসন্তোষ সৃষ্টি কৰি বিদ্ৰোহৰ মাটি সাজি দিয়িছিল।

(খ) অর্থনৈতিক কাৰণ:

ইংৰাজসকলৰ শাসনত দেশীয় ৰাজা, জমিদাৰ আৰু কৃষকসকলে তীব্ৰ আৰ্থিক কষ্ট ভোগ কৰিছিল। যিসকল ৰাজ্য কোম্পানীৰ অধীনত আহিছিল, সেই ৰাজাসকলৰ আয়ৰ উৎস বন্ধ হৈছিল। তেওঁলোকৰ পেঞ্চন আৰু অন্যান্য সুবিধা কঢ়ি লোৱা হৈছিল। লগতে “চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত নীতি” আৰু মাটিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত কৃষকসকলও দৰিদ্ৰতাত নিমজ্জিত হৈছিল।

ইংৰাজসকলে ভাৰতৰ পৰা কেঁচামাল সস্তা দৰত কিনি নিজৰ দেশলৈ লৈ গৈ উদ্যোগজাত সামগ্ৰী উত্পাদন কৰিছিল আৰু সেগুলি ভাৰতত বিক্ৰী কৰিছিল। ফলস্বৰূপে ভাৰতীয় স্থানীয় শিল্প-উৎপাদন ধ্বংস প্ৰায় হয়। এই অৰ্থনৈতিক দুৰবস্থাই জনগণৰ মাজত বিদ্ৰোহৰ ভাবনা জন্ম দিয়েছিল।

(গ) সামাজিক কাৰণ:

ইংৰাজসকল ভাৰতত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত ভাৰতীয় সমাজৰ বহু প্ৰথা আৰু বিশ্বাসত হস্তক্ষেপ কৰিছিল। সতীদাহ, নৰবলি, বাল্যবিবাহ আদি প্ৰথাবোৰৰ বিৰুদ্ধে আইন প্ৰণয়ন কৰাত কেইবাটাও ভাৰতীয়ৰ মনত ইংৰাজৰ প্ৰতি সন্দেহ আৰু ক্ষোভ জন্মে। লগতে ইংৰাজী শিক্ষা, ৰে’লপথ, ডাক, ভাপ-জাহাজ আদিৰ স্থাপনৰ পিছত ইংৰাজসকলৰ গুপ্ত অভিসন্ধি আছে বুলি বহু লোক ভাবিছিল। ইয়াও বিদ্ৰোহৰ এটাগৰাকী কাৰণ আছিল।

(ঘ) ধৰ্মীয় কাৰণ:

ইংৰাজসকলৰ এক গুপ্ত লক্ষ্য আছিল ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰা। তেওঁলোক হিন্দু আৰু মুছলমান সমাজৰ মাজত ধৰ্মীয় বিভেদ সৃষ্টি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ভাৰতীয়সকলৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত আঘাত হেনোৱাৰ এই কাৰ্যই চিপাহী বিদ্ৰোহৰ এক প্ৰধান কাৰণ ৰূপে পৰিগণিত হয়।

এইদৰে, ৰাজনৈতিক শোষণ, অৰ্থনৈতিক লুণ্ঠন, সামাজিক হস্তক্ষেপ আৰু ধৰ্মীয় অপমান—এই সকলোবোৰে মিলি ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ মাটি সাজি তুলিছিল।

প্রশ্ন ৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা উল্লেখযোগ্য ফলাফল উল্লেখ কৰা। 

উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্রোহৰ চাৰিটা ফলাফল হ’ল-

(ক) চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ফলত ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ পৰা ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতলৈ যায়।

(খ) চিপাহী বিদ্রোহৰ ফলতেই ভাৰতীয় দেশীয় ৰাজ্যৰ ৰজাসকলক মহাৰাণীয়ে আশ্বাস দি কৈছিল যে ইষ্ট-ইন্ডিয়া কোম্পানিৰ সৈতে তেওঁলোকে যিবোৰ চুক্তি কৰিছিল সেইবোৰ চৰকাৰে মানি চলিব।

(গ) দেশীয় ৰজাসকলৰ অধিকাৰ, সম্মান, মর্যাদা আৰু ৰাজ্যৰ সীমা অক্ষুণ্ণ থাকিব।

(ঘ) জাতি, ধর্ম বা বৰ্ণৰ ভিত্তিত মহাৰাণীৰ চৰকাৰে কোনো বৈষম্যমূলক আচৰণ নকৰে।

(ঙ) এই বিদ্রোহে ভাৰতত জাতীয়তাবাদৰ সূচনা কৰে।

প্রশ্ন ৬। ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ৰ জৰিয়তে হোৱা চাৰিটা প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ৰ জৰিয়তে হোৱা চাৰিটা প্রশাসনীয় পৰিবৰ্তন হৈছে-

(ক) ব্রিটিছ সংসদে ১৮৫৮ খ্রী.ৰ ২ আগষ্ট তাৰিখে ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ প্রণয়ন কৰিছিল। এই আইনে ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰক পোনপটীয়াকৈ ভাৰত শাসন কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল।

(খ) দ্বিতীয়তে, ভাৰত শাসনৰ সকলো দায়িত্ব ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰৰ হাতত ন্যস্ত কৰাৰ ফলস্বৰূপে কোম্পানিৰ আমোলত ভাৰতৰ সৈতে জড়িত হৈ থকা নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ আৰু সঞ্চালক সভাৰ কর্তৃত্বৰ অৱসান ঘটিছিল।

(গ) তৃতীয়তে, নতুন আইন অনুসৰি ভাৰত শাসন সম্বন্ধীয় সকলো দায়িত্ব আৰু ক্ষমতা ব্ৰিটিছ মন্ত্রীসভাৰ এজন সদস্যৰ হাতত অর্পণ কৰা হয়। ভাৰত শাসনৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হোৱা মন্ত্রীজনক ‘ভাৰত সচিব’ বোলা হয়।

(ঘ) চতুৰ্থতে, ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ অনুসৰি ভাৰতবৰ্ষৰ সৰ্বোচ্চ শাসনকর্তা হিচাপে গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল থাকিল যদিও তেওঁক ভাইচবয় অর্থাৎ বাজপ্রতিনিধির খিতাপ প্রদান কৰা হয়। এই আইনে ভাইচৰয় আৰু প্ৰাদেশিক মুৰব্বীজনক (গৱৰ্ণৰ) নিযুক্তি দিয়াৰ ক্ষমতা ইংৰাজ চৰকাৰৰ হাতত ন্যস্ত কৰাৰ লগতে কোম্পানিৰ সামৰিক বাহিনীক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ

তলতীয়া কৰিছিল।

 প্রশ্ন ৭। লর্ড কেনিঙৰ দুটা প্রধান সংস্কাৰৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ লর্ড কেনিঙৰ দুটা প্রধান সংস্কাৰ হ’ল-

(ক) লর্ড কেনিঙে শিক্ষা ব্যৱস্থাটোৰ উন্নতিৰ বাবে ‘উডৰ শিক্ষা সংস্কাৰ আঁচনি’খন ভাৰতত প্ৰৱৰ্তন কৰি প্ৰত্যেক প্রদেশতে এজন সচিবৰ তলত শিক্ষা বিভাগ এটা মুকলি কৰিছিল।

(খ) লর্ড কেনিঙে সেনা-বাহিনীৰ ক্ষেত্ৰত কিছু সাংগঠনিক পৰিৱৰ্তন কৰিছিল। বিভিন্ন জাতি আৰু বিভিন্ন ধর্মাবলম্বী সৈনিকক একগোট কৰি এটা মিশ্রিত ভাৰতীয় সেনা-বাহিনীৰ গোট গঠন কৰিছিল। নতুনকৈ গঠন হোৱা গোটটোত ভালেসংখ্যক ইউৰোপীয় সেনাক নিয়োগ কৰিছিল।

প্রশ্ন ৮। ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ লিখা।

উত্তৰঃ ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ৰ দুটা দোষ হ’ল-

(ক) এই আইনে ভাৰতীয়ক পোন প্ৰথমবাৰ বিধানমণ্ডলত স্থান দি ইংৰাজ শাসকে ভাৰতীয়ৰ পৰা প্রত্যক্ষ সহযোগিতা আশা কৰিছিল। এক কথাত ভাৰতীয়ক বিধানমণ্ডলৰ সদস্যৰ পদ দি ভাৰতত প্রতিনিধিত্বমূলক চৰকাৰ গঠনৰ সাঁচটো তৈয়াৰ কৰিছিল। প্ৰকৃত অৰ্থত ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ প্রতিনিধি আছিল বুলি ক’ব নোৱাৰি। তেওঁলোক আছিল উচ্চ বংশজাত আৰু সম্ভ্রান্ত ভূ-স্বামী শ্ৰেণীটোৰহে প্রতিনিধি।

(খ) এই আইনে কেন্দ্রীয় বিধানমণ্ডলক বাজহ, বিত্ত, প্রতিৰক্ষা বাহিনীৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ, দেশীয় বাজ্য আৰু ব্রিটিছ-ভাবত, অধিকৃত ৰাজ্যৰ সীমাৰ সুৰক্ষা আদি বিষয়ত পৰামৰ্শ আৰু আইন তৈয়াৰ কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল। কিন্তু একে সময়তে ভাইচৰয়গৰাকীক প্রয়োজন সাপেক্ষে বিধানমণ্ডলত প্রস্তাবিত আইন নতুবা দিহা-পৰামৰ্শ উলংঘা কৰাৰ ক্ষমতাও দিছিল।

‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ৰ দুটা গুণ হ’লঃ

(ক) এই আইনে পাঁচজনীয়া সদস্যৰ এখন ‘কার্যবাহী পৰিষদ’ গঠনৰ প্রস্তাব দিছিল। ভাৰতৰ সচিবক এই আইনে তিনিজন ব্যক্তিক ‘কার্যবাহী পৰিষদ’ৰ বাবে বাছনি কৰিবলৈ কর্তৃত্ব প্রদান কৰিছিল। ভাৰতবৰ্ষত কমেও দহ বছৰ কাল চাকৰি কৰাৰ অভিজ্ঞতা থকা ব্যক্তিকহে তেওঁ বাছনি কৰিব পাৰিছিল। বাকী দুজন সদস্যক ব্রিটিছ সংসদে প্রত্যক্ষভাবে নিয়োগ কৰাৰ ক্ষমতা পাইছিল। তেওঁলোক দুজনৰ এজনক আইনী সদস্য আৰু আনজনক বিত্তীয় সদস্য হিচাপে কার্যবাহী পৰিষদত স্থান দিয়া হৈছিল।

(খ) ভাইচৰয়ক কাৰ্যবাহী পৰিষদখন সুচাৰূপে পৰিচালনা কৰাৰ সম্পূৰ্ণ কর্তৃত্ব দিয়া হৈছিল। ভাইচৰয় লর্ড কেনিঙে পোন প্রথমে কেন্দ্রীয় কার্যবাহী পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজত দপ্তৰসমূহ ভগাই দি তেওঁলোকক নিজা নিজা দপ্তৰসমূহ পৰিচালনা কৰাৰ অধিকাৰ দিছিল।

প্রশ্ন ৯। ইংৰাজৰ সময়ত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জৰিয়তে হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ইংৰাজ শাসনকালত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসন ব্যৱস্থাত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ নিম্নলিখিত —

(ক) লর্ড ৰিপনে কেইটামান নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য আগত ৰাখি স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ উন্নতি সাধন কৰাৰ উদ্যোগ লয়। তেওঁ স্থানীয় প্রশাসন ব্যৱস্থাক এনে ৰূপ দিছিল যাৰ দ্বাৰা এটা দিশে প্রশাসনীয় দক্ষতা বৃদ্ধি হ’ব আৰু আন দিশে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত ৰাজনৈতিক শিক্ষাৰ সুযোগ সৃষ্টি হ’ব। তেওঁৰ মতে শিক্ষিত ভাৰতীয়সকলক আধুনিক শাসন ব্যৱস্থাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱা আৰু সমাজৰ সচেতন নাগৰিকসকলক স্থানীয় সমস্যাবোৰ নিজৰ হাতেই সমাধান কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো বিশেষ প্ৰয়োজনীয়।

(খ) ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত লর্ড ৰিপনে তেওঁৰ ঐতিহাসিক প্রস্তাৱৰ মাধ্যমে প্ৰত্যেক মহকুমাত স্থানীয় পৰিষদ গঠন কৰাৰ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁ প্ৰতিটো লোকেল ব’ৰ্ডৰ অধীনত গ্ৰামাঞ্চলত প্ৰয়োজন অনুসৰি প্রাথমিক ব’ৰ্ড স্থাপন কৰাৰ ব্যৱস্থাও কৰিছিল। এই ব’ৰ্ডসমূহৰ অধিকাংশ সদস্যক নিৰ্বাচনৰ মাধ্যমে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল আৰু সদস্যসকলৰ মাজৰ পৰা এজন বেচৰকাৰী ব্যক্তিক সভাপতি হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ নিয়ম আছিল।

(গ) লর্ড ৰিপনে স্বায়ত্ত শাসনৰ এই নীতি সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত কাৰ্যকৰী কৰাৰ নির্দেশ জাৰি কৰিছিল। ফলস্বৰূপে কিছুমান প্রদেশত জিলা স্তৰত আৰু কিছুমান প্রদেশত মহকুমা স্তৰত লোকেল ব’ৰ্ড স্থাপন কৰা হৈছিল।

(ঘ) গ্ৰামাঞ্চলৰ দৰে নগৰাঞ্চলতো স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ ধাৰা প্ৰবাহিত হৈছিল। ১৮৮২ চনত লর্ড ৰিপনৰ নীতিত অনুসৰি নগৰাঞ্চলসমূহত পৌৰসভা আৰু নগৰপালিকা গঠন কৰা হৈছিল। এই পৌৰ নিকায়সমূহত প্ৰায় ৭৫ শতাংশ সদস্যক নিৰ্বাচনৰ মাধ্যমে বাছনি কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

(ঙ) যদিও লর্ড ৰিপনে স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনক অধিক গণতান্ত্রিক ৰূপ দিয়াৰ চেষ্টা কৰিছিল, তৎসত্ত্বেও ভাৰত সচিবে তেওঁৰ কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰিছিল। বিশেষকৈ, লোকেল ব’ৰ্ডসমূহত নির্বাচিত সদস্যৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা আৰু সভাপতিত্ব বেচৰকাৰী সদস্যৰ হাতত অর্পণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ ইংলেণ্ড চৰকাৰে সমৰ্থন নকৰিলে। ১৮৮৫ চনৰ স্বায়ত্ত শাসন আইন অনুসৰি জিলা উপায়ুক্তই লোকেল ব’ৰ্ডৰ সভাপতি হোৱাৰ অধিকার ৰাখিছিল। তথাপি, লর্ড ৰিপনেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে স্থানীয় শাসন ব্যৱস্থাত গণতান্ত্রিক ধাৰা প্ৰৱৰ্তন কৰি ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক জীৱনত নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছিল।

এই সংস্কৰণত মূল অৰ্থ একে থাকি ভাষা আৰু গঠন কিছু পৰিবৰ্তন কৰা হৈছে যাতে বৰ্ণনাটো অধিক সাবলীল আৰু পৃথক দেখায়।

প্রশ্ন ১০। অসামৰিক সেৱাত কেনেকৈ ভাৰতীয়সকল অন্তর্ভুক্ত হৈছিল? এই সেৱাৰ বিকাশ সম্পর্কে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনকালত ভাৰতীয় লোকসেৱাৰ পদসমূহ কেৱল ইংৰাজ নাগৰিকৰ দ্বাৰাই পূৰণ কৰা হ’ত। ১৮৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰত চৰকাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতলৈ যোৱাৰ পিছত ভাৰতীয় শিক্ষিত সমাজে দেশীয় লোককো লোকসেৱাত অন্তর্ভুক্ত কৰাৰ দাবী তুলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই দাবীৰ ফলত ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত ভাৰতীয়সকলকো লোকসেৱাৰ পদবীত নিযুক্তি দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।

১৭৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ Regulating Act অনুসৰি, ভাৰত প্রশাসনৰ সৰ্বোচ্চ পদসমূহ কোম্পানীৰ স্থায়ী কৰ্মচাৰী (ইংৰাজ)ৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। সেই সময়ৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল লর্ড কৰ্ণৱালিচে (১৭৮৬–৯৩) ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰক যুক্তি দিছিল যে, ভাৰতীয়সকল আধুনিক প্রশাসনত অযোগ্য, সেয়েহে তেওঁলোকক শাসনীয় পদত নিযুক্তি দিলে ইংৰাজ স্বাৰ্থ ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব। যদিও ছাৰ থমাছ মনৰো আৰু ছাৰ জন মেলকমে কৰ্ণৱালিচৰ এই মতৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ আপত্তি জনাইছিল।

১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চনদে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয়সকলকো প্রশাসনৰ উচ্চ পদত নিযুক্তিৰ অনুমতি দিছিল, যদিও ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ডাইৰেক্টৰসকলে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তথাপিও কোম্পানীয়ে উদাৰ মনোভাব প্ৰদৰ্শন কৰি ১৮৩৩ চনত “ডেপুটি মেজিষ্ট্ৰেট” আৰু ১৮৪৩ চনত “ডেপুটি কালেক্টৰ” পদ সৃষ্টি কৰে, য’ত কিছুমান যোগ্য ভাৰতীয়ক নিযুক্তি কৰা হয়।

১৮৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আইন অনুসাৰে ভাৰতীয়সকলকো প্ৰতিযোগিতামূলক লোকসেৱা পৰীক্ষাত অংশ লবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। কিন্তু পৰীক্ষা লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱাত অতি অল্পসংখ্যক ভাৰতীয়েই এই সুযোগ উপভোগ কৰিব পাৰিছিল।

১৮৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মহাৰাণীৰ ঘোষণা-পত্ৰত দেশীয় লোককো লোকসেৱাৰ পদত নিযুক্তিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়। তাৰ ভিত্তিত ভাৰত সচিবে এটা বিশেষ কমিটি গঠন কৰে, যিয়ে পৰীক্ষা ভাৰততে আয়োজন কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। তথাপিও ১৮৬২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ Civil Service Act অনুসাৰে পদবীগুলো ইংৰাজ কৰ্মচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত থাকি যায়, ফলত কমিটীৰ পৰামৰ্শ কার্যকৰী নহ’ল।

১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ প্ৰাৰ্থীৰ বয়সৰ সৰ্বোচ্চ সীমা আছিল ২২ বছৰ, কিন্তু ১৮৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত ই হ্ৰাস কৰি ২১ বছৰত নামাই আনা হয়। এই ব্যৱস্থাৰ ফলত ভাৰতীয়সকলৰ বাবে পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব বৰ কঠিন হৈ পৰে। তদপৰিও ১৮৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ প্ৰথমজন ভাৰতীয় হিচাপে লোকসেৱাৰ পদবী লাভ কৰে।

লর্ড লিটনৰ শাসনকালত ভাৰতীয় লোকসেৱা সম্পৰ্কীয় নতুন বিধান প্ৰণয়ন কৰা হয়। এই বিধি অনুসাৰে যি পদবীসমূহ ইংৰাজসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল, তাৰ এক ষষ্ঠাংশ স্থানীয় চৰকাৰৰ নিৰ্বাচিত ভাৰতীয়সকলৰ দ্বাৰা পূৰণৰ কথা উল্লেখ আছিল। লর্ড লিটনে নিজে এই পদবীসমূহৰ বাবে উচ্চবংশীয় ভাৰতীয়ক বাছনি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়াছিল, কিন্তু উচ্চ শ্রেণীৰ লোকসকলে আগ্ৰহ নেদেখুৱাত সেই ব্যৱস্থা সফল নহ’ল।

প্রশ্ন ১১। ব্ৰিটিছ অধীন ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক লোকসেৱা সম্পর্কে তিনিটা পার্থক্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ৰ লোকসেৱা ব্যৱস্থা আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ লোকসেৱাৰ মাজত তিনিটা মুখ্য পাৰ্থক্য হ’ল—

(ক) ব্ৰিটিছ শাসনকালত লোকসেৱাৰ সকলো পৰীক্ষা লণ্ডনত আয়োজন কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত খুব কমসংখ্যক ভাৰতীয়ই সেই পৰীক্ষাত অংশ লব পৰা কৰিছিল। কিন্তু স্বাধীনতাৰ পাছত লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাসমূহ ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় স্থানসমূহত আয়োজন কৰা হয়, যাৰ ফলত সকলো অঞ্চলৰ প্ৰাৰ্থীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ সুযোগ পায়।

(খ) ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত প্ৰাৰ্থীৰ বয়সৰ সৰ্বোচ্চ সীমা আছিল ২২ বছৰ। স্বাধীনতাৰ পাছত এই বয়সসীমা বৃদ্ধি কৰি ২৫ বছৰৰ কৰা হয়, যাতে অধিকসংখ্যক যুৱক এই পৰীক্ষাত অংশ লব পাৰে।

(গ) ব্ৰিটিছৰ অধীনত কেৱল সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়তহে লোকসেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিন্তু স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত দুয়ো পৰ্যায়ত—সৰ্বভাৰতীয় আৰু ৰাজ্যিক স্তৰত—লোকসেৱাৰ পৰীক্ষা আয়োজন কৰা হয়, যাৰ ফলত ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুয়ো পৰ্যায়ের কৰ্মচাৰী নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়।

অতিৰিক্ত অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ (মূল্যাংক ১নম্বৰ)

প্রশ্ন ১। পর্তুগীজ নাৱিকসকলে ভাৰতৰ সৈতে নতুন নৌপথৰ আবিষ্কাৰৰ উদ্দেশ্য লৈ কোনখন সমুদ্রত নৌ যাত্রা কৰিছিল?

উত্তৰ: অজনা সমুদ্রত।

প্রশ্ন ২। বার্থ’ল মিউ ডিয়াজ কোন আছিল? তেওঁৰ কিমান চনত জন্ম হৈছিল? 

উত্তৰঃ বার্থ’ল মিউ ডিয়াজ এজন পর্তুগীজ নারিক আছিল। ১৪৫০ খ্রী.ত, তেওঁৰ জন্মহৈছিল।

প্রশ্ন ৩। কিমান খ্রী.ত ইংৰাজ সদাগৰসকলে লণ্ডনত এটা বাণিজ্যিক প্রতিষ্ঠান গঠন কৰিছিল?

উত্তৰঃ ১৬০০ খ্রী.ত।

প্রশ্ন ৪। ইংলেণ্ডৰ কোন ৰজাই ভাৰতৰ সৈতে বেহা-বেপাৰৰ উদ্দেশ্যে মোগল সম্রাট জাহাংগীৰলৈ আবেদন পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল?

উত্তৰঃ ১৬০৮ খ্রী.ত ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্রথম জেমছ।

অতিৰিক্ত চমু প্রশ্নোত্তৰ (মূল্যাংক ২/৩ নম্বৰকৈ):

প্রশ্ন ১। ইউৰোপীয় জাতিসকলে কোনকেইটা স্থলপথেৰে ভাৰতবৰ্ষৰ লগত বাণিজ্য সম্পর্ক চলাইছিল?

উত্তৰঃ গ্রীক আৰু ৰোমান আদি ইউবোপীয় জাতিসকলে (১) লোহিত, (২) পাৰস্য আৰু (৩) আফগানিস্তানৰ ভিতৰেদি থকা স্থলপথেৰে ভাৰতবৰ্ষৰ লগত বাণিজ্যিক সম্পর্ক চলাইছিল।

প্রশ্ন ২। পলাচী যুদ্ধ কেতিয়া আৰু কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?

উত্তৰঃ পলাচী যুদ্ধ ১৭৫৭ খ্রী.ত বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাব নবাব ছিবাজউদ্দৌলা আৰু ইংবাজসকলৰ মাজত হৈছিল।

প্রশ্ন ৩। ভাৰতত পর্তুগীজসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ কি আছিল?

উত্তৰ: ভাৰতত পর্তুগীজসকলৰ পতনব মূল কাৰণবোৰ হ’ল-

(ক) দুর্নীতি (খ) অসৎ ব্যবহাব।

প্রশ্ন ৪। ইউৰোপৰ বজাৰত ভাৰতৰ কি বস্তুৰ চাহিদা আটাইতকৈ বেছি আছিল?

উত্তৰ: কপাহী কাপোৰ আৰু ভাৰতীয় মচলা।

প্রশ্ন ৫। ইউৰোপীয়সকল ভাৰতলৈ অহাৰ প্ৰধান কাৰণ কি আছিল?

উত্তৰ: ইউৰোপীয়সকল ভাৰতলৈ অহাৰ প্ৰধান কাৰণ আছিল-

(ক) নতুন বাজ্য জয়ৰ বাবে,

(খ) বাণিজ্য বিস্তাৰকবাবে,

(গ) খ্রীষ্ট ধর্ম প্রচাৰৰ বাবে।’

প্রশ্ন ৬। কেতিয়া আৰু কোন চিপাহীয়ে ইংৰাজ বিষয়ালৈ গুলীবর্ষণ কৰি চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সূচনা কৰিছিল?

উত্তৰ: ১৮৫৭ খ্রী.ব ২৯ মার্চ তারিখে ৩৪ নং পদাতিক বাহিনীৰ চিপাহী মংগল পাণ্ডেই বেৰেকপুৰ চিপাহী ছাউনীত ইংৰাজ বিষয়াৰ গালৈ গুলীবর্ষণ কবি চিপাহী বিদ্রোহব সূচনা কৰিছিল।

প্রশ্ন ৭। ‘ভাৰত সচিব’ কাক কোৱা হয়?

উত্তৰ: ভাবত শাসনৰ সৈতে প্রত্যক্ষভাবে জড়িত হোৱা মন্ত্রীজনক ‘ভাৰত সচিব’ বোলা হয়। ভাৰত সচিবক সহায় কৰিবৰ বাবে ১৫ জনীয়া সদস্যবে এখন পৰিষদ গঠন কৰা হয়। পৰিষদখনৰ মুঠ সদস্যব ৮ জন ইংৰাজ চৰকাৰৰ আৰু বাকী ৭ জন সদস্য কোম্পানিৰ ফালৰ পৰা নির্বাচন করা হয়।

প্রশ্ন ৮। ‘উডৰ শিক্ষা সংস্কাৰ আঁচনি’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্রণয়ন কৰা হৈছিল? 

উত্তৰঃ লর্ড কেনিঙে শিক্ষা ব্যৱস্থাটোৰ উন্নতিৰ বাবে ‘উডৰ শিক্ষা সংস্কাৰ আঁচনি ‘খন ভাৰতত প্ৰৱৰ্তন কৰি প্রত্যেক প্রদেশতে এজন সচিবৰ তলত শিক্ষা বিভাগ এটা মুকলি কৰিছিল।

প্রশ্ন ৯। ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানমণ্ডলত স্থান পোৱা ভাৰতীয় ব্যক্তি তিনিজনৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় বিধানমণ্ডলত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে স্থান পোৱা ভাৰতীয় ব্যক্তি তিনিজন হৈছে-

(ক) গোৱালিয়ৰ ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী বাজা বাহাদুৰ দিনাকৰ বাও।

(খ) পাতিয়ালাৰ ৰাজা বাহাদুৰ নৰিন্দ্ৰ সিং।

(গ) উত্তৰ-পূব সীমান্ত প্রদেশৰ জমিদাৰ বাজ বাহাদুর দেউনাবায়ণ।

প্রশ্ন ১০। ১৮৭১ খ্রী.ত ভাৰতীয় লোকসেবা পদবী লাভ কৰা ভাৰতীয় ব্যক্তি তিনিজন কোন কোন আছিল?

উত্তৰ : ১৮৭১ ফ্রীতে তিনিজন ভাবতীয়ই লোকসেৱা পদবী লাভ কৰিছিল।

সেইকেইজন হ’ল-

(ক) সুবেন্দ্র নাথ বন্দোপাধ্যায়,

(খ) রমেশ চন্দ্র দত্ত,

(গ ) বিহাৰী লাল গুপ্ত।

প্রশ্ন ১১। অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ যহ্য ভাৰতীয় লোকসেবা (আই. চি. এছ.) পদবী লাভ কৰা ব্যক্তিজনৰ নাম কি আৰু তেওঁ এই পদবীটো কোন স্ত্রীতে লাভ কৰিছিল? 

উত্তৰ: আনন্দৰাম বৰুৱা, ১৮৭২ খ্রী.ত তেওঁ আই. চি. এছ পদবী লাভ কৰে।

প্রশ্ন ১২। কোনে লোকসেৱা আয়োগ গঠন কৰিছিল? এই আয়োগৰ ভাগ তিনিটা কি কি?

উত্তৰ: পঞ্জাবৰ লেফটেনেন্ট গৱৰ্ণৰ ছাৰ চাৰ্লছ আইচিছনে লোকসেৱা আয়োগ গঠন কৰিছিল।

এই আইচিছনৰ লোকসেৱা আয়োগৰ বিভাগ তিনিটা হ’ল-(ক) ইমপেৰিয়েল ইণ্ডিয়ান চিভিল ছার্ভিচ,

(খ) প্রভিন্সিয়েল চিভিল ছার্ভিচ্, (গ)ছাবৰডিনেট চিভিল ছার্ভিচ। 

প্রশ্ন ১৩। মণ্টেণ্ড-চেমছফোর্ডৰ প্রতিবেদন মানে কি? চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ মণ্টেণ্ড-চেমছফোর্ড প্রতিবেদনে ইংলেণ্ড আৰু ভাৰতত একেলগে লোকসেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাটো চৰকাৰৰ এটা ঘোষিত নীতি বুলি প্রকাশ কৰিছিল। এই প্রতিবেদন বনে ভাৰতবৰ্ষৰ মুঠ তিনি ভাগৰ এভাগ পদবী দেশীয় লোকৰ দ্বাৰা পূৰণ কৰা হ’ব বুলি উল্লেখ কৰিছিল।

প্রশ্ন ১৪। লী আয়োগ (Lee Commission 1923) মানে কি?

উত্তৰঃ মণ্টেণ্ড চেমছফোর্ড প্রতিবেদন আৰু ১৯১৯ খ্রী.ৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ নির্দেশনা কার্যকৰী কৰিবলৈ ১৯২৩ খ্রী.ত ব্রিটিছ চৰকাৰে এটা আয়োগ গঠন কৰিছিল। এই আয়োগকে লী আয়োগ বোলা হ’ল।

লী আয়োগে তাৎক্ষণিকভাৱে ভাৰতবৰ্ষত লোকসেৱা আয়োগ গঠনব প্রস্তার আগবঢ়াইছিল আৰু ১৫ টা বছৰৰ ভিতৰত লোকসেৱাৰ পদবীত ভাৰতীয় লোকব নিযুক্তিব পৰিমাণ ৫০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল।

প্রশ্ন ১৫। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় লোকসেৱা আয়োগ মানে কি?

উত্তৰঃ ১৯৩৫ খ্রী.ত ব্রিটিছ সংসদত গৃহীত হোৱা ভাৰত চৰকাৰ আইনখনে ভাৰতবৰ্ষত যুক্তৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰাৰ ঘোষণা কৰিছিল। ভাৰতীয়ৰ হাতত অধিক ক্ষমতা তুলি দিয়াৰ উদ্দেশ্যে প্রদেশসমূহত নিৰ্বাচিত চৰকাৰ গঠন কৰাৰ ব্যৱস্থা বাখিছিল। এই আইনখনে ‘যুক্তৰাষ্ট্রীয় লোকসেৱা আয়োগ’ আৰু ‘প্রাদেশিক লোকসেৱা আয়োগ’ গঠনৰ প্রস্তাৱ দাঙি ধৰিছিল। সৰ্বভাৰতীয় লোকসেৱা আয়োগ আৰু প্রাদেশিক পর্যায়ত বাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ গঠন কৰা হ’ল।

প্রশ্ন ১৬। ভাৰত চৰকাৰ আইনখন কি?

উত্তৰঃ ১৮৫৮ খ্রী.ৰ ২ আগষ্ট তাৰিখে ব্রিটিছ সংসদে ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই আইনখনে ইংলেণ্ড চৰকাৰক পোনপটীয়াকৈ ভাৰত শাসন কৰাৰ অধিকাৰ দিছিল।

প্রশ্ন ১৭। অসমৰ প্ৰথম স্নাতক কোন?

উত্তৰ: অসমৰ প্ৰথম স্নাতক জন হ’ল আনন্দৰাম বৰুৱা। তেওঁৰ জন্ম ১৮৫০ খ্রী.ত উত্তৰ গুৱাহাটীত হৈছিল।

প্রশ্ন ১৮। “ডেপুটি মেজিস্ট্রেট” আৰু “ডেপুটি কালেক্টৰ” নামৰ পদবী দুটা কেতিয়া সৃষ্টি হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৮৩৩ খ্রী.ত “ডেপুটি মেজিস্ট্রেত” আৰু ১৮৪৩ খ্রী.ত “ডেপুটি কালেক্টৰ” নামৰ পদবী দুটাৰ সৃষ্টি হৈছিল।

প্রশ্ন ১৯। ‘ৰেগুলেটিং এক্ট’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যে প্রণয়ন কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: ১৭৯৩ খ্ৰীৰ নিয়ন্ত্ৰণকাৰী আইন (Regulating Act 1793) অনুসৰি ভাৰত প্ৰশাসনৰ উচ্চ পদবীসমূহ কোম্পানিৰ অংগীকাৰবদ্ধ কৰ্মচাৰীৰ বাবেহে সংৰক্ষিত কৰি ৰখাৰ নিয়ম বলৱৎ কৰা হৈছিল।

প্রশ্ন ২০। কোন ভাইচৰয়ে প্ৰতিটো মহকুমাত একোখনকৈ আঞ্চলিক পৰিষদ গঠন কৰিছিল?

উত্তৰ: লর্ড বিপনে ১৮৮২ খ্রী.ত ঐতিহাসিক প্রস্তাৱ মতে প্রত্যেকটো মহকুমাত একোখনকৈ লোকেল ব’ৰ্ড (আঞ্চলিক পৰিষদ) গঠন কৰে।

প্রশ্ন ২১। লর্ড ডেলহাউচিৰ পিছত কোনে আৰু কিমান চনত গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পদ লৈছিল?

উত্তৰ: ১৮৫৬ চনত লর্ড ডেলহাউচিৰ পিছত লর্ড কেনিঙে ১৮৬২ খ্রী.ত গৱৰ্ণৰ জেনেবেল পদ লৈছিল।

অতিৰিক্ত ৰচনাধর্মী প্রশ্নোত্তৰ (মূল্যাংক ৪/৫/৬ নম্বৰকৈ):

প্ৰশ্ন ১। ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰ চৰিত্ৰ আৰু কৃতিত্বৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: ১৭২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰ ইংলেণ্ডত জন্ম হয়। তেওঁক ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা বুলি জনা যায়। ১৭৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত, ১৮ বছৰ বয়সত, তেওঁ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ কেৰাণী হিচাপে ভাৰতলৈ আহিছিল। অধ্যয়নপ্ৰতি অমনোযোগী হোৱাৰ ফলত তেওঁৰ দেউতাকে এই চাকৰিত নিযুক্তি কৰিছিল।

১৭৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ক্লাইৱ ইংলেণ্ডলৈ উভতি যায়, কিন্তু ১৭৫৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ফর্ট ষ্টে. ডেভিডৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে পুনৰ ভাৰতলৈ পঠোৱা হয়। ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত, নবাব চিৰাজ উদ্‌দৌলাৰ হাতত কলিকতা পতন হোৱাৰ সংবাদ পাই, তেওঁ তৎক্ষণাৎ বংগদেশলৈ আগবাঢ়ে। ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২১ জানুৱাৰীত ক্লাইৱে কলিকতা পুনৰ অধিকাৰ কৰে।

পিছত, ১৭৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জুন মাহত কলিকতা পৰিষদে তেওঁক ফৰ্ট উইলিয়ামৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিয়োগ কৰে। ১৭৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত ক্লাইৱ ইংলেণ্ডলৈ উভতি যায় আৰু পাৰ্লিয়ামেণ্টৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। অৱশেষত, ১৭৭৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২২ নৱেম্বৰত, ৪৯ বছৰ বয়সত, লণ্ডনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

প্ৰশ্ন ২। লর্ড ৰিপনৰ সংস্কাৰমূলক কাৰ্যৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: লর্ড ৰিপন এজন উদাৰনৈতিক (Liberal) প্ৰশাসক আৰু চিন্তাশীল ৰাজনীতিবিদ আছিল। ১৮৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ উদাৰনৈতিক চৰকাৰে তেওঁক ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল তথা ভাইচৰয় হিচাপে নিযুক্তি কৰে। শোষণমূলক আৰু সাম্রাজ্য বিস্তাৰৰ নীতিক অস্বীকাৰ কৰি, তেওঁ শান্তি, সংস্কাৰ আৰু উদাৰ শাসনব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰে।

তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য পদক্ষেপ আছিল ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা (ICS) পৰীক্ষাৰ বয়সসীমা ১৮ বছৰৰ পৰা ২১ বছৰত বৃদ্ধি কৰা। এই নীতিয়ে ভাৰতীয় শিক্ষিত যুৱকসকলক চৰকাৰী সেৱাত প্ৰৱেশ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।

দ্বিতীয়তে, লর্ড ৰিপনে শিক্ষা সংস্কাৰৰ বাবে “হান্টাৰ কমিশন” গঠন কৰে। ছাৰ উইলিয়াম হান্টাৰৰ নেতৃত্বত গঠিত এই আয়োগ ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত স্থাপন কৰা হয়। ছাৰ চাৰ্লচ উদৰ প্ৰেৰণ পত্ৰৰ অনুসৰণত আয়োগে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বিকাশ আৰু বিস্তাৰৰ বিষয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। ১৮৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত দাখিল কৰা প্ৰতিবেদনৰ বহু অংশ ৰিপনে বাস্তবায়ন কৰে।

অন্য দিশে, তেওঁ ফেক্টৰী আইন বলবৎ কৰে, যাৰ দ্বাৰা কাৰখানাৰ তিৰোতা আৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ কামৰ সময় সীমিত কৰা হয়। এই আইনে শ্ৰমিকসকলৰ অধিকাৰ ৰক্ষা আৰু কল্যাণ নিশ্চিত কৰে।

লর্ড ৰিপনৰ উদাৰ দৃষ্টিভংগী আৰু সংস্কাৰমূলক পদক্ষেপে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা আৰু আত্মসচেতনতা জাগ্ৰত কৰে। সেইবাবে তেওঁৰ শাসনকাল “সংস্কাৰ আৰু জাগৰণৰ যুগ” হিচাপে পৰিচিত।

প্রশ্ন ৩। মহাৰাণীৰ ঘোষণা পত্ৰৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনৰ “ভাৰত শাসন আইন” অনুসৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সংসদৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন আৰম্ভ হয়। শাসনভাৰ গ্রহণ কৰাৰ পাছত মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াই ভাৰতীয় ৰজা-মহাৰাজা আৰু প্ৰজাসকলৰ উদ্দেশ্যে এখন ঘোষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে, যিটোকেই “মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা পত্ৰ” নামেৰে জনা যায়।

১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮ চনত লণ্ডনত দিয়া এই ঘোষণা পত্ৰখন ভাইচৰয় লর্ড কেনিঙে এলাহাবাদত অনুষ্ঠিত দৰবাৰত আনুষ্ঠানিকভাবে পাঠ কৰি শুনায়। ঘোষণাপত্ৰখনত মহাৰাণীয়ে ভাৰত শাসনৰ নতুন নীতি-বিধানসমূহ প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই নীতি-বোৰ তলত দিয়া হ’ল—

(ক) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে দেশীয় ৰজা-মহাৰাজাসকলৰ সৈতে কৰা সন্ধি আৰু চুক্তিসমূহ ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে আৰু সেইবোৰ বজাই ৰাখিব।

(খ) ভাৰতবৰ্ষত নতুনকৈ ৰাজ্য-বিস্তার নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।

(গ) দেশীয় ৰজা-মহাৰাজাসকলৰ স্বত্ব, অধিকাৰ আৰু মান-মৰ্যাদা ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটে নিজৰ দৰে সুৰক্ষা দিব বুলি ঘোষণা কৰিছে।

(ঘ) ১৮৫৭ৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত যিসকলে ব্ৰিটিছ নাগৰিকক হত্যা কৰা কাৰ্যত জড়িত আছিল তেখেতসকল বাদে, ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰা আন সকলো বিদ্ৰোহীক সাধাৰণ ক্ষমা দান কৰা হ’ব।

(ঙ) জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ বা সম্প্ৰদায় নির্বিশেষে, যোগ্যতা আৰু নিষ্ঠাৰ ভিত্তিত ভাৰতীয়সকলক চৰকাৰী চাকৰিত নিযুক্তি দিয়া হ’ব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়।

(চ) কোনো ব্ৰিটিছ চৰকাৰী বিষয়া নিজৰ কৰ্তব্য পালনৰ সময়ত ভাৰতীয়সকলৰ ধৰ্ম, উপাসনা, আচাৰ-বিচাৰ বা পৰম্পৰাৰ ওপৰত হস্তক্ষেপ নকৰিব।

এই ঘোষণা পত্ৰই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত এক নতুন আশাৰ সঞ্চাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটিছ ৰাজশাসনৰ নৱ অধ্যায়ৰ আৰম্ভণি সূচনাৰূপে গণ্য কৰা হয়।

প্রশ্ন ৪। ভাৰতীয় পৰিষদ আইন সম্বন্ধে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ভাৰত পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ মন্ত্রী ছাৰ চাৰ্লছ উডে ১৮৬০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ব্রিটিছ সংসদত ভাৰতবর্ষৰ শাসন সংস্কাৰ বিল এখন দাখিল কৰে। সেই বিলখন ১৮৬১ চনত ব্রিটিছ সংসদে ভাৰতবৰ্ষৰ পৰিষদ আইনৰূপে (Council Act, 1861) গ্রহণ কৰে আৰু সেই বছৰবে পহিলা আগষ্ট তাৰিখে ৰাজকীয় অনুমোদন লাভ কবে। এই নতুন পৰিষদ আইনৰ অধীনত-

(ক) গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদখন পাঁচজন সাধাৰণ সদস্যব দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।

(খ) তাৰে তিনিজন সদস্য নিম্নতম ১০ বছৰ কোম্পানিৰ আমোলত নতুবা ৰাজমুকুটৰ অধীনত ভাৰতবৰ্ষত কার্যনির্বাহ করা লোক হ’ব লাগিব।

(গ) এজন সদস্য বেৰিষ্টাৰ বা উকীল হোৱাৰ লগতে তেওঁ অতি কমেও পাঁচ বছৰ ওকালতি ব্যবসায়ত জড়িত থকা লোক হ’ব লাগিছিল।

(ঘ) ভাৰত পৰিক্ৰমা দপ্তবব মন্ত্রীজনে সেনা অতিৰিক্ত সদস্যৰূপে নিযুক্তি দিব পাৰিছিল।

(ঙ) আইন প্রণয়নৰ সুবিধাৰ কাৰণে এই কার্যনির্বাহক পৰিষদখনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিব পৰাৰ ব্যৱস্থা আছিল। তেনে ক্ষেত্ৰত গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচবয়জনে নিজাববীয়াকৈ নিম্নতম ছয়জন আৰু ঊর্ধ্বতম বাৰজন অতিৰিক্ত সদস্য মনোনীত কাৰব পাৰিছিল। তেনেদৰে মনোনীত কৰা সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল দুবছৰ আছিল। এই সদস্যসকল ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় হ’ব লাগিছিল। ১৮৬১ চনৰ পৰাই এই কার্যনির্বাহক পৰিষদখনক কেন্দ্রীয় বিধান পৰিষদ বোলা হৈছিল।

প্রশ্ন ৫। ভাৰতবৰ্ষৰ ১৮৯২ চনৰ পৰিষদ আইনখনৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ১৮৯২ চনৰ পৰিষদ আইন আছিল ব্ৰিটিছ সংসদে ভাৰতৰ বাবে গৃহীত দ্বিতীয়খন পৰিষদ-সংক্রান্ত আইন, যিটো মূলত ১৮৬১ চনৰ পৰিষদ আইনৰ সংশোধিত ৰূপ। ভাৰত পৰিক্ৰমাৰ উপমন্ত্রী জৰ্জ নাথানিয়েল কাৰ্জনে ১৮৯২ চনৰ ২৮ মাৰ্চত ইংলেণ্ডৰ নিম্ন সদন সভাত (House of Commons) এই বিল উত্থাপন কৰিছিল। তাৰপাছত, ২০ জুন ১৮৯২ চনত সংসদে বিলখন অনুমোদন দিয়ে আৰু ই আইনৰ ৰূপ ধাৰে।

এই নতুন আইনত ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্রাদেশিক পৰিষদৰ গঠন-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক ধাৰাসমূহ ১৮৬১ চনৰ আইনৰ দৰে আছিল, কিন্তু কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ পৰিবৰ্তন আৰু সংস্কাৰ আনা হৈছিল—

(ক) ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদৰ অতিৰিক্ত সদস্যৰ সংখ্যা পূৰ্বৰ তুলনাত সৰ্বনিম্ন ১০ জন আৰু সৰ্বাধিক ১৬ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। ইয়াৰ অর্ধেক সদস্য বেচৰকাৰী (non-official) হ’ব লাগিছিল।

(খ) মাদ্ৰাজ আৰু বোম্বে পৰিষদত এডভোকেট জেনেৰেলৰ উপৰি কমেও ৮ জন আৰু বেছিৰকৈ ২০ জন সদস্য থাকিব লাগিছিল, আৰু ইয়াৰ অর্ধাংশও বেচৰকাৰী হ’ব লাগিছিল।

(গ) বংগ পৰিষদৰ অতিৰিক্ত সদস্যৰ সংখ্যা বাৰৰ পৰা ২০ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়।

(ঘ) উত্তৰ-পশ্চিম আৰু সংযুক্ত প্ৰদেশৰ পৰিষদৰ সদস্যসংখ্যা নৰৰ পৰা ১৫ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়, য’ত এক-তৃতীয়াংশ সদস্য বেচৰকাৰী হ’ব লাগিছিল।

আইন অনুসাৰে ভাৰতবৰ্ষত বসবাস কৰা যিকোনো ব্যক্তিক কেন্দ্রীয় বা প্রাদেশিক বিধান পৰিষদৰ অতিৰিক্ত সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰিব পাৰিছিল।

(ঙ) এই আইনে ভাইচৰয়ক ভাৰত পৰিক্ৰমাৰ মন্ত্ৰীৰ অনুমোদন লৈ নতুন অধিনিয়ম প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল, যাতে অতিৰিক্ত সদস্য নিয়োগৰ নিয়ম স্থিৰ কৰা যায়। এই অধিনিয়ম অনুসৰি, কেন্দ্রীয় বিধান পৰিষদৰ সদস্যসংখ্যা ১৬ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়—তাত ৬ জন চৰকাৰী আৰু ১০ জন বেচৰকাৰী সদস্য আছিল।

(চ) এই ১০ জন বেচৰকাৰী সদস্যৰ ভিতৰত চাৰিজনক মাদ্ৰাজ, বোম্বে, বংগ আৰু উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশৰ বিধান পৰিষদে নির্বাচিত কৰিব লাগিছিল। ভবিষ্যতে যদি ব্রহ্মদেশ আৰু পাঞ্জাবত বিধান পৰিষদ গঠন কৰা হয়, তেতিয়া প্রতিখন পৰিষদে এজনকৈ বেচৰকাৰী সদস্য নির্বাচিত কৰিব পাৰিব বুলি বিধান দিয়া হৈছিল।

(ছ) লগতে কলিকতাৰ ব্যৱসায়ী সংঘ (Calcutta Chamber of Commerce) ৰ অনুমোদন সাপেক্ষে এজন বেচৰকাৰী সদস্যক কেন্দ্রীয় বিধান পৰিষদলৈ পঠিওৱাৰ ব্যৱস্থাও এই আইনে প্ৰদান কৰিছিল।

প্রশ্ন ৬। প্রাদেশিক চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ১৮৬১ চনৰ পৰিষদ আইনৰ অধীনত মাদ্রাজ আৰু বোম্বেত একোখনকৈ প্রাদেশিক বিধান পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল। আনহাতে এই আইনে গবর্ণব জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয়ক বংগদেশ, উত্তৰ-পশ্চিম প্রদেশ তথা উত্তর প্রদেশ আৰু পাঞ্জারতো একোখন বিধান পৰিষদ গঠন কৰিবলৈ কর্তৃত্ব প্রদান কৰিছিল।

১৮৬১ চনৰ পৰিষদ আইন বলবৎ হোৱাৰ সময়ত ব্রিটিছ ভাৰতবর্ষ তিনি ধৰণৰ প্ৰশাসনিক গোটত বিভক্ত আছিল। সেই গোট কেইটা হৈছে-

(ক) প্রথম গোটটোত আছিল গৱৰ্ণৰৰ শাসনাধীন তিনিখন প্রেছিডেঞ্চি-

(ক) বংগ (খ ) মাদ্রাজ আৰু (গ) বোম্বে।

বংগত প্রশাসনৰ মুৰব্বী আছিল এজন দুবলীয়া লাট আনহাতে মাদ্রাজ আৰু বোম্বেত।

আছিল একোজনকৈ গৱৰ্ণৰ।

(খ) দ্বিতীয় প্রশাসনিক গোটত আছিল দুবলীয়া লাটৰ শাসনাধীন প্রশাসনিক গোট বা প্রদেশ। তেনে প্রশাসনিক প্রদেশৰ সংখ্যা আছিল পাঁচখন- বিহাব, উৰিষ্যা, ব্রহ্মদেশ, পঞ্জাৱ আৰু সংযুক্ত প্রদেশ।

(গ) তৃতীয় প্রশাসনিক গোটত আছিল চীফ কমিছনাবৰ দ্বাৰা শাসনাধীন প্রদেশ। তেনে প্রদেশ আছিল ৮ খন- আজমিৰ, মাবৱাব, আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ, অসম, বেলুচিস্তান, মধ্যপ্রদেশ, কুর্গ, দিল্লী আৰু উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্রদেশ। এই প্রশাসনিক সংগঠন ব্যৱস্থা ১৯১৮ চনলৈকে বর্তি আছিল।

প্রশ্ন ৭। স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় আৰু প্রাদেশিক চৰকাৰৰ সংস্কাৰৰ সৈতে সৈতে স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনব্যৱস্থাতো কিছু পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নতি আনা হৈছিল। ১৮৬৪ৰ পৰা ১৮৬৮ চনৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰ ব্রিটিছ শাসনৰ আমোলত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসন ক্ষেত্ৰত কিছু অগ্ৰগতি দেখা গৈছিল। তেতিয়াৰ সময়ত স্থানীয় নিকায়সমূহত মনোনীত সদস্যসকলৰ আধিপত্য আছিল আৰু সৰ্বাধিক ক্ষমতা জিলা দণ্ডাধীশৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছিল।

ইতিমধ্যে দেশৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ বিকেন্দ্রীকৰণৰ লগে লগে, স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনব্যৱস্থাতো নতুন ধৰণৰ সংস্কাৰ দেখা গ’ল। লর্ড মেওৰ শাসনকালত (১৮৭০) প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেন্দ্রীয় আৰু প্রাদেশিক বিত্তীয় ক্ষমতা পৃথক কৰা হ’ল। এই নীতি অনুসৰি নগৰ সমিতি (Municipalities) আৰু জিলা পৰিষদ (District Boards) স্থাপন কৰা হৈছিল।

এই নিকায়সমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল এলেকাবাসীৰ মাজত জনস্বাস্থ্য, শিক্ষা, পানী যোগান, পথ-পদূলি আদিৰ দৰে নাগৰিক সুবিধা বিস্তাৰ কৰা। লগতে স্থানীয় জনগণৰ পৰা অর্থ সংগ্ৰহ কৰি অঞ্চলৰ উন্নয়নমূলক কাম-বিলাক নিজে সম্পাদন কৰিবলৈ সুযোগ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল, যাতে কেন্দ্রীয় বা প্রাদেশিক চৰকাৰৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱা অবস্থাত স্থানীয় সমস্যাবোৰ সহজে সমাধান কৰিব পাৰি। এই উদ্দেশ্যে স্থানীয় নিকায়সমূহক কিছুমান স্থানীয় কৰ সংগ্ৰহ কৰাৰ অধিকাৰও দিয়া হৈছিল।

পাছত, লর্ড ৰিপনৰ শাসনকালত (১৮৮০–১৮৮৪) স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য উন্নতি সাধন কৰা হয়। ১৮৮২ চনত তেওঁ এক প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়, য’ত দেশৰ গাঁও আৰু নগৰ অঞ্চলৰ বাবে পৃথক স্থানীয় নিকায় গঠনৰ কথা কৈছিল। ৰিপনে এই নিকায়সমূহত বেচৰকাৰী সদস্যৰ সংখ্যাধিক্য আৰু সভাপতিত্ব বেচৰকাৰী নির্বাচিত ব্যক্তিৰে দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। কিন্তু ব্ৰিটিছ গৃহ চৰকাৰে তেওঁৰ এই প্ৰস্তাৱ সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ নকৰি কিছু সংশোধন আনে।

ফলস্বৰূপে, সীমিত ভোটাধিকাৰৰ ভিত্তিত গঠিত নিকায়সমূহত বেচৰকাৰী সদস্যৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু জিলা দণ্ডাধীশজনেই সভাপতিত্ব কৰিছিল। তথাপিও, লর্ড ৰিপনৰ এই উদ্যোগেই ভাৰতত জিলা ব’ৰ্ড আৰু লোকেল ব’ৰ্ড গঠন কৰাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিলে। যদিও, চৰকাৰে স্থানীয় নিকায়সমূহ নিয়ন্ত্রণ কৰাৰ বহু ক্ষমতা নিজৰ হাতে ৰাখিছিল, আৰু প্ৰয়োজন বোধ কৰিলে জিলা দণ্ডাধীশ বা চৰকাৰী বিষয়াই এই নিকায়সমূহ ভঙি দিবও পাৰিছিল।

প্রশ্ন ৮। ১৮৫৮ চনৰ ভাৰত শাসন বিধি সম্বন্ধে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: ১৮৫৮ চনৰ আগষ্ট মাহত ব্রিটিছ সংসদে “ভাৰত শাসন বিধি” নামে এক নতুন আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল। এই আইনৰ দ্বাৰা ভাৰতবৰ্ষৰ শাসনৰ দায়িত্ব ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ হাতৰ পৰা ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটৰ, অৰ্থাৎ ব্ৰিটিছ গৃহ চৰকাৰৰ হাতলৈ গ’ল। আইনখনত মুঠে ৭৫টা ধাৰা আছিল। এই বিধিয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি আৰু নিয়ন্ত্রণ পৰিষদ (Board of Control) উভয়কেই বিলোপ কৰে। ইয়াৰ পিছত ভাৰতৰ সকলো প্রশাসনিক ক্ষমতা ভাৰত পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী (Secretary of State for India) ৰ হাতত ন্যস্ত হ’ল।

এই পদত প্ৰথম নিযুক্তি পাইছিল লর্ড স্টেলি (১৮৫৮) আৰু দ্বিতীয়জন আছিল ছাৰ চাৰ্লছ উড (১৮৫৯)। ভাৰত পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ মন্ত্ৰীজন ব্ৰিটিছ মন্ত্রীসভাৰ সদস্য হ’ব লাগিছিল আৰু তেওঁ ব্ৰিটিছ সংসদৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ আছিল।

তেওঁক পৰামৰ্শ দিয়াৰ বাবে ইংলেণ্ডত ১৫জন সদস্যৰ এখন পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল, যাক “ভাৰত পৰিষদ (Council of India)” বুলি কোৱা হৈছিল। লণ্ডনত থকা ভাৰত পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ক “ইণ্ডিয়া অফিচ (India Office)” বুলি জনা গৈছিল। এই পৰিষদৰ কাম আছিল উপদেশ দিয়া, যদিও মন্ত্ৰীজনে ইচ্ছা কৰিলে সেই উপদেশ অগ্ৰাহ্য কৰি নিজৰ মতে সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰিছিল।

ভাৰত পৰিষদৰ প্ৰতিজন সদস্যে বছৰি ১,২০০ পাউণ্ড স্টাৰ্লিং বেতন পাইছিল। তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই ব্ৰিটিছ-ভাৰত চৰকাৰৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত উচ্চ পদস্থ অধিকাৰী আছিল। উল্লেখযোগ্য যে, ভাৰত পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী, পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ দৰমহা, ভাট্টা, গৃহ-সামগ্ৰী, দাপ্তরিক সামগ্ৰী, পেঞ্চন আদি সকলো খৰচ ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজকোষৰ পৰা বহন কৰা হৈছিল।

প্রশ্ন ৯। কেন্দ্রীয় প্রশাসন ব্যৱস্থাটোৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: নতুন বিধি অনুসৰি গবৰ্ণৰ জেনেৰেলক ভাইচৰয় বা ৰাজপ্ৰতিনিধি বুলি কোৱা হৈছিল। অৰ্থাৎ, ১৮৫৮ চনৰ “ভাৰত শাসন বিধি” অনুসাৰে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ শাসনৰ মূৰত থকা ব্যক্তি আছিল গবৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয় (Governor-General and Viceroy)। তেওঁ গবৰ্ণৰ-জেনেৰেল হিচাপে দেশ শাসন কৰিছিল আৰু একে সময়তে আছিল ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটৰ ব্যক্তিগত প্রতিনিধি (Viceroy)।

লর্ড কেনিং আছিল ভাৰত শাসন বিধি অনুসাৰে নিযুক্তি পোৱা প্ৰথম গবৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয়। তেওঁ বিদ্ৰোহৰ সময়ত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু বেতন হিচাপে বছৰি ₹২,৫০,০০০ পাইছিল। গবৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয়ৰ সৈতে বোম্বে আৰু মাদ্রাজ প্ৰেছিডেঞ্চিৰ গবৰ্ণৰদ্বয়ক ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটে নিযুক্তি কৰিছিল। আনহাতে, দুৱলীয়া লাট (Lieutenant-Governors) আৰু চীফ কমিছনাৰসকলক (Chief Commissioners) গবৰ্ণৰ জেনেৰেল তথা ভাইচৰয়জনে নিযুক্তি দিতো।

এই বিধি অনুসাৰে গবৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু ভাইচৰয়জনৰ সহায়ৰ বাবে পাঁচজন সদস্য থকা এটা কার্যনির্বাহক পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল। সেনাবাহিনীৰ প্ৰধান সেনাধ্যক্ষজনৰ পৰিষদত সদস্য হোৱাটো বাধ্যতামূলক আছিল। প্ৰতিজন সদস্যে বিভিন্ন বিভাগ বা দপ্তৰৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোক মন্ত্রীসভাৰ সদস্যৰ দৰে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। পৰিষদই গুৰুত্বপূর্ণ বিষয়সমূহত আলোচনা কৰি সংখ্যাগৰিষ্ঠ মতৰ দ্বাৰা সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰিছিল, কিন্তু গবৰ্ণৰ জেনেৰেল তথা ভাইচৰয়ে ইচ্ছা কৰিলে সেই সিদ্ধান্ত বাতিল কৰি নিজৰ মতে আদেশ জাৰি কৰিব পাৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে, ১৯০৯ চনলৈকে পৰিষদৰ সকলো সদস্যেই ব্ৰিটিছ তথা ইউৰোপীয় নাগৰিক আছিল।

Class 9 Social Science Chapter 12 Assamese Medium This post will walk you through all the important details of this fascinating lesson from the সমাজ বিজ্ঞান textbook. With clear explanations of the key concepts, questions, and answers, this guide is designed to make your learning experience both engaging and rewarding.

Note – আমাৰ উত্তৰ সমূহত ভূলো থাকিব পাৰে গতিকে ধ্যান সহকাৰে পঢ়ক ধন্যবাদ।