Class 12 Anthropology Chapter 7 ‘পৰিস্থিতি বিজ্ঞান‘ বিচাৰি থকা students-সকলৰ বাবে এই post-টো বিশেষভাৱে helpful হ’ব। Class 12 Anthropology subject-ৰ Chapter 7 ভালদৰে বুজি পোৱা আৰু examination-ৰ বাবে important question answer practice কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়। সেইবাবে chapter-টোৰ বিভিন্ন প্ৰশ্নৰ সহজ আৰু বুজিবলৈ সুবিধা হোৱা solution ইয়াত পাব পাৰিব।
AHSEC Class 12 Anthropology Chapter 7 Notes পৰিস্থিতি বিজ্ঞান
যিসকল students-এ online-ত Class 12 Anthropology Chapter 7 Notes search কৰি আছে, তেওঁলোকে আমাৰ website-ৰ পৰা chapter-wise question answer আৰু অন্যান্য study materials লাভ কৰিব পাৰিব।
Chapter 7 পৰিস্থিতি বিজ্ঞান
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ:
১। বাস্তৱবিদ্যা (Ecology) শব্দটো প্রথমে কোনে উদ্ভাৱন কৰিছিল?
উত্তৰঃ জার্মান বিজ্ঞানী আর্নস্ট হেকেল (Ernst Haeckel)।
২। ‘Ecology’ শব্দৰ বুৎপত্তিগত অর্থ লিখা।
উত্তৰঃ গ্ৰীক শব্দ ‘Oikos’ মানে ঘৰ (House) আৰু ‘logos’ মানে অধ্যয়ন (study) অর্থাৎ আবাসস্থানৰ অধ্যয়ন।
৩। পৰিৱেশ মানে কি?
উত্তৰঃ সকলো জীৱ-অনুজীৱৰ জীৱন আৰু বিকাশত সমূহ বাহ্যিক অৱস্থা আৰু এইবোৰৰ প্রভাৱকে পৰিৱেশ বা পাৰিপার্শ্বিকতা বুলি কোৱা হয়।
8 l পৰিস্থিতিতন্ত্র (Ecosystem) মানে কি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশত থকা জৈৱ আৰু অজৈৱ উপাদানসমূহৰ পৰস্পৰৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা ক্ৰিয়া প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত গঢ় লোৱা সম্মিলিত ব্যৱস্থাকে পৰিস্থিতিতন্ত্র হিচাপে জনা যায়।
৫। প্রাথমিক উপভোক্তা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীয়ে প্রত্যক্ষভাবে উদ্ভিদক খাদ্য হিচাবে গ্রহণ কৰে, সিহঁতক প্রাথমিক উপভোক্তা বোলে। যেনে- মাছ, শহাপহু, হৰিণা আদি।
চমু আৰু ৰচনাধর্মী প্রশ্নোত্তৰ:
১। পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ উপাদানসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ উপাদানসমূহক মুখ্যতঃ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি—
(ক) জৈৱ বা জৈৱিক উপাদান (Biotic) আৰু
(খ) অজৈৱিক বা ভৌতিক উপাদান (Abiotic)।
২। জৈৱিক উপাদান কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ জৈৱিক বা জৈৱ উপাদান বুলিলে জীৱ সমাজৰ বিভিন্ন সদস্যৰ সমষ্টিক বুজায়। যনে- মানুহ, উদ্ভিদ, অনুজীৱ আৰু অন্যান্য প্রাণী।
৩। অজৈৱিক উপাদান কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ জীৱবিহীন অর্থাৎ সকলো জড় পদার্থকে অজৈৱিক বা ভৌতিক উপাদান বোলা হয়। যেনে- মাটি, পানী, পোহৰ, উত্তাপ ইত্যাদি।
8। পাৰিস্থিতিক সমতা কি?
উত্তৰঃ জৈৱিক আৰু অজৈৱিক পাৰিপাৰ্শ্বিক উপাদানসমূহৰ মাজত থকা সুসংহত সম্পৰ্কৰ ফলত এক প্ৰকাৰ সমতা সৃষ্টি হয়। ইয়াকে পাৰিস্থিতিক সমতা বোলে। এই সম্পৰ্কৰ কোনো জৈৱিক বা অজৈৱিক উপাদান ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লে পাৰিস্থিতিক সমতা বিঘ্নিত হয়।
৫। বিযোজক কি?
উত্তৰঃ পচনকাৰী হৈছে এনে জীৱ, যিয়ে মৃত উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অন্যান্য জৈৱিক পদাৰ্থক সৰল পদাৰ্থলৈ ভাঙি পেলায়। ইহঁতে পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ মাটিলৈ ঘূৰাই পঠিয়ায়, যিবোৰ উদ্ভিদে পুনৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এইদৰে পচনকাৰীয়ে পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ পুনঃব্যৱহাৰ কৰি পৰিৱেশতন্ত্ৰত জীৱন বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
৬। জীৱমণ্ডল কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন পৰিৱেশত বাস কৰা সকলো জীৱৰ সমষ্টিক জীৱমণ্ডল বোলে। জীৱমণ্ডলৰ লগত পৰিৱেশৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। পৰিৱেশৰ ভিন্নতাৰ বাবে জীৱৰ আকৃতি, স্বভাৱ আৰু জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতিও বেলেগ হয়। অতি সৰু আণুবীক্ষণিক জীৱৰ পৰা হাতীৰ দৰে ডাঙৰ জীৱলৈকে বিভিন্ন জীৱ পৃথিৱীত বাস কৰে। উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৱে পৰস্পৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীয়াই থকাৰ উপযোগী পৰিৱেশ গঢ়ি লয়।
জলচৰ জীৱই পানীৰ ভিতৰতে খাদ্য আৰু অক্সিজেন লাভ কৰে। বৰফেৰে আবৃত অঞ্চলতো কিছুমান জীৱ জীয়াই থাকে আৰু মৰুভূমিত উটে নিজৰ উপযোগী পৰিৱেশত জীৱন ধাৰণ কৰে। কিন্তু প্ৰতিকূল পৰিৱেশ আৰু প্ৰাকৃতিক কাৰণত কিছুমান জীৱ বিলুপ্ত হৈ যায়।
কিছুমান জীৱ বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত নতুন জীৱৰ আবিৰ্ভাৱ হয় আৰু তেওঁলোকে সেই স্থান পূৰণ কৰে। এইদৰেই জীৱৰ বিৱৰ্তন ঘটে। প্ৰতিকূল পৰিৱেশৰ ফলত ডাইনোছৰ আদি বহু বৃহৎ জীৱ, কিছুমান চৰাই, সৰীসৃপ আৰু উদ্ভিদ বিলুপ্ত হৈছে। নতুন জীৱৰ সৃষ্টি হৈ জীৱমণ্ডলৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক ভাৰসাম্য বজাই ৰাখে।
বিৱৰ্তনৰ ফলত পৃথিৱীত বহু পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। কিন্তু মানুহৰ মগজুৰ বিকাশ আৰু অধিক আকাংক্ষাৰ ফলত প্ৰকৃতিৰ যথেষ্ট ক্ষতিও হৈছে।
৭। বাস্তৱবিদ্যা কি? ইয়াৰ অধ্যয়নৰ বিষয়বস্তু আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যাৰ ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ Ecology। গ্ৰীক ভাষাত Oikos মানে গৃহ আৰু Logos মানে অধ্যয়ন বা বিজ্ঞান। সেয়ে Ecology মানে বাসভূমি আৰু ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন। জাৰ্মান বিজ্ঞানী আর্নষ্ট হেকেলে প্ৰথমে এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
বাসভূমি বুলিলে কোনো ঠাইৰ অৱস্থান, জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ আদিক বুজায়। সেয়ে পৰিৱেশ আৰু জীৱৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নক বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা বোলা হয়।
বাস্তৱবিদ্যাৰ মূল বিষয় হৈছে জীৱ আৰু বাসভূমিৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন। ইয়াত বাসভূমিৰ ভৌতিক বা অজৈৱিক উপাদান যেনে বায়ু, মাধ্যাকৰ্ষণ, সময়, তাপ, পোহৰ, মাটি আৰু পানী আদিৰ লগতে জৈৱিক উপাদান অৰ্থাৎ বিভিন্ন জীৱ আৰু অনুজীৱৰ সম্পৰ্ক অধ্যয়ন কৰা হয়। এই জৈৱিক আৰু অজৈৱিক উপাদানসমূহৰ মাজৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নেই পৰিস্থিতিবিদ্যাৰ মূল বিষয়।
৮। বাস্তৱবিদ্যা আৰু পৰিৱেশৰ সম্বন্ধ নিৰ্ণয় কৰা।
উত্তৰঃ বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা বুলিলে পৰিৱেশ আৰু জীৱৰ মাজৰ সহ-সম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নক বুজায়। পৰিৱেশ বা পাৰিপাৰ্শ্বিকতা মানে আমাৰ চাৰিওফালৰ বাতাবৰণ, অৰ্থাৎ জীৱ আৰু অনুজীৱৰ জীৱন আৰু বিকাশত প্ৰভাৱ পেলোৱা সকলো বাহ্যিক অৱস্থা। জৈৱিক উপাদানত সকলো জীৱ আৰু উদ্ভিদ-অনুজীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। আনহাতে, অজৈৱিক উপাদান হৈছে পানী, পোহৰ, উত্তাপ, খনিজ পদাৰ্থ, মাটি আদি জড় পদাৰ্থ।
জৈৱিক আৰু অজৈৱিক উপাদানৰ মাজত সুসংহত সম্পৰ্ক থাকে। ইয়াৰ ফলত জীৱ আৰু জড়ৰ মাজত পাৰিস্থিতিক সমতা বজাই থাকে। কোনো এটা উপাদান নষ্ট বা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লে এই সমতা বিঘ্নিত হৈ বাসভূমি প্ৰদূষিত হয়। সেয়ে পৰিৱেশ আৰু জীৱৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অতি ঘনিষ্ঠ আৰু অবিচ্ছেদ্য।
৯। বাস্তৱবিদ্যা অধ্যয়নৰ আৱশ্যকতা সম্বন্ধে লিখা।
উত্তৰঃ বাস্তৱবিদ্যাক ইংৰাজীত Ecology বুলি কোৱা হয়। গ্ৰীক ভাষাৰ Oikos আৰু Logos শব্দৰ পৰা Ecology শব্দটো আহিছে। Oikos মানে গৃহ বা বাসস্থান আৰু Logos মানে অধ্যয়ন বা বিজ্ঞান। সেয়ে Ecology মানে গৃহ, বাসস্থান বা বাসভূমিৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়ন।
বাসস্থান বা বাসভূমি বুলিলে কোনো ঠাইৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, জলবায়ু, প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু তাত থকা জীৱ-জন্তু আদিক বুজায়। এই সকলোবোৰ মিলিয়েই ঠাইডোখৰৰ পৰিৱেশ গঠন কৰে। সেয়ে পৰিৱেশক বাদ দি কোনো ঠাইৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়ন সম্ভৱ নহয়। পৰিৱেশ আৰু জীৱৰ মাজৰ সহ-সম্পৰ্কৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়নকেই বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা বোলা হয়।
বাস্তৱবিদ্যাৰ মূল বিষয় হৈছে জীৱ আৰু তাৰ বাসভূমিৰ ভৌতিক, অজৈৱিক আৰু জৈৱিক উপাদানসমূহৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন। অজৈৱিক উপাদানৰ ভিতৰত বায়ু, মাধ্যাকৰ্ষণ, সময়, উত্তাপ, পোহৰ, মাটি আৰু পানী আদি থাকে। জৈৱিক উপাদানৰ ভিতৰত মানুহকে ধৰি বিভিন্ন জীৱ আৰু অনুজীৱ অন্তৰ্ভুক্ত। এই সকলো উপাদানৰ ওপৰত মানুহৰ জীৱন নিৰ্ভৰশীল; আন উপাদানবোৰৰ অবিহনে মানুহৰ জীয়াই থকা সম্ভৱ নহয়। সেয়ে অনুকূল পৰিৱেশ বজাই ৰখা আৰু মানুহৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে বাস্তৱবিদ্যা অধ্যয়ন কৰা অতি প্ৰয়োজন।
১০। পাৰিস্থিতিক সমতাত বাধাদানত মানৱৰ ভূমিকা সম্পর্কে আলোচনা কৰা।
নাইবা
“পাৰিস্থিতিক সমতাৰ ব্যাঘাতৰ মানৱ অন্যতম কাৰক” আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ জৈৱিক আৰু অজৈৱিক পাৰিপাৰ্শ্বিক উপাদানসমূহৰ মাজত সুসংহত সম্পৰ্ক থাকে। এই উপাদানসমূহৰ যিকোনো এটাৰ ক্ষতি হ’লে পাৰিস্থিতিক সমতা বিঘ্নিত হয়। প্ৰাকৃতিক কাৰণতো এই সমতা নষ্ট হ’ব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ মূল কাৰক হৈছে মানুহ।
মানুহে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ বাবে বায়ু, পানী আদি জীৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সম্পদৰ ক্ষতি কৰে। প্ৰাকৃতিক সম্পদ অতিমাত্ৰা আহৰণ, ঔদ্যোগীকৰণ আৰু বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলতো পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হয়। উদ্যোগৰ ধোঁৱা, গেছ আৰু অন্যান্য ক্ষতিকাৰক পদাৰ্থই বায়ু প্ৰদূষিত কৰে। নগৰীয়া জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত পাহাৰ-পৰ্বত কাটি আৰু গছ-গছনি ধ্বংস কৰি নতুন আবাসভূমি সৃষ্টি কৰা হয়, যাৰ ফলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত পৰিৱৰ্তন ঘটে।
এইদৰে নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে মানুহে অজৈৱিক আৰু জৈৱিক উপাদানসমূহৰ ক্ষতি কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত পাৰিস্থিতিক সমতা যথেষ্ট বিঘ্নিত হয়।
১১। মানুহৰ কাৰ্যকলাপে পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য বিঘ্নিত কৰাৰ বিভিন্ন উপায়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা। এই বিঘিনিবোৰে পৰিৱেশ আৰু জৈৱ বৈচিত্র্যত কেনে প্রভাব পেলায়?
উত্তৰঃ মানৱীয় কাৰ্যকলাপে পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।
মানুহ পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ মূল কাৰক হোৱাৰ কেইটামান উপায় হ’ল:
(ক) বনাঞ্চল ধ্বংসঃ কাঠ, কৃষি আৰু নগৰ উন্নয়নৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণে বনাঞ্চল ধ্বংস কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বহু জীৱৰ বাসস্থান নষ্ট হৈ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায়। লগতে কাৰ্বন-সংৰক্ষণত বাধা, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, মাটিৰ খহনীয়া আৰু পানীৰ চক্ৰত ব্যাঘাত ঘটে।
(খ) প্ৰদূষণঃ বায়ু, পানী আৰু মাটিত ক্ষতিকাৰক পদাৰ্থ মিহলি হোৱাৰ ফলত প্ৰদূষণ হয়। উদ্যোগ আৰু যান-বাহনৰ ধোঁৱাই বায়ু প্ৰদূষিত কৰি শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ সমস্যা, এচিড বৰষুণ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে। উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা, কৃষিৰ পানী আৰু প্লাষ্টিকৰ ফলত পানী প্ৰদূষিত হয় আৰু জলজ পৰিৱেশতন্ত্ৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। মাটি প্ৰদূষণে শস্য উৎপাদন আৰু খাদ্য শৃংখলতো প্ৰভাৱ পেলায়।
(গ) নগৰায়ন আৰু বাসস্থান ধ্বংসঃ চহৰ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত প্ৰাকৃতিক বাসস্থান ধ্বংস আৰু খণ্ডিত হয়। ইয়াৰ ফলত বন্যপ্ৰাণীৰ জীৱন কঠিন হয় আৰু পানীৰ স্বাভাৱিক প্ৰবাহতো ব্যাঘাত ঘটে। সম্পদৰ চাহিদা বৃদ্ধিয়ে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অধিক শোষণ কৰে।
(ঘ) জলবায়ু পৰিৱৰ্তনঃ জীৱাশ্ম ইন্ধন জ্বলোৱা আৰু বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত সেউজগৃহ গেছ বৃদ্ধি পাই গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশতন্ত্ৰ, প্ৰজাতিৰ বিস্তাৰ আৰু প্ৰজনন চক্ৰ সলনি হয় আৰু বিলুপ্তিৰ হাৰ বৃদ্ধি পায়।
১২। জৈৱ বা জৈৱিক পৰিবেশত কি সামৰি লোৱা হৈছে? জৈৱিক পৰিৱেশৰ এটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ জৈৱিক পৰিৱেশত এটা পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সকলো জীৱ আৰু সিহঁতৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
ইয়াৰ ভিতৰত:
(ক) উদ্ভিদঃ গছ, জোপোহা, ঘাঁহ, শেলাই আদি সকলো উদ্ভিদ।
(খ) প্ৰাণীঃ অণুজীৱৰ পৰা ডাঙৰ স্তন্যপায়ী, চৰাই, সৰীসৃপ আৰু পোক-পৰুৱালৈকে সকলো প্ৰাণী।
(গ) অণুজীৱঃ বেক্টেৰিয়া, ভেঁকুৰ, ভাইৰাছ আৰু অন্যান্য অণুবীক্ষণিক জীৱ।
(ঘ) পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াঃ জীৱসমূহৰ মাজৰ চিকাৰ, প্ৰতিযোগিতা, সহজীৱন আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ দৰে সম্পৰ্ক।
জৈৱিক পৰিৱেশৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে জীৱ আৰু সিহঁতৰ ভৌতিক পৰিৱেশৰ মাজত থকা জটিল পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক।
১৩। অজৈৱিক পৰিৱেশে জৈৱিক পৰিৱেশক কেনেদৰে প্রভাবিত কৰে?
উত্তৰঃ অজৈৱিক পৰিৱেশে জৈৱিক পৰিৱেশক বিভিন্ন ধৰণে প্ৰভাৱিত কৰে:
(ক) বাসস্থানঃ উষ্ণতা, পানীৰ উপলব্ধতা আৰু মাটিৰ প্ৰকৃতি আদি অজৈৱিক কাৰকে বিভিন্ন জীৱৰ বাসস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰে।
(খ) সম্পদৰ উপলব্ধতাঃ সূৰ্যৰ পোহৰ, পানী আৰু পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়। ইয়াৰ ওপৰত তৃণভোজী আৰু শিকাৰু প্ৰাণীও নিৰ্ভৰ কৰে।
(গ) জলবায়ুঃ উষ্ণতা আৰু বৰষুণৰ ধৰণে বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বিস্তাৰ আৰু আচৰণত প্ৰভাৱ পেলায়।
(ঘ) অভিযোজনঃ জীৱই জীয়াই থকা আৰু প্ৰজননৰ বাবে শাৰীৰিক, গঠনগত আৰু আচৰণগত পৰিৱৰ্তনৰ জৰিয়তে অজৈৱিক পৰিৱেশৰ লগত খাপ খায়।
এই পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফলত পৰিৱেশতন্ত্ৰত ভাৰসাম্য সৃষ্টি হয় আৰু প্ৰজাতিৰ বিস্তাৰ, জনসংখ্যা আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য প্ৰভাৱিত হয়।
১৪। অজৈৱিক, জৈৱিক আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিৱেশে ইটোৱে সিটোৰ লগত কেনেকৈ ক্রিয়া কৰে?
উত্তৰঃ অজৈৱিক, জৈৱিক আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিৱেশে পৰস্পৰৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণে প্ৰভাৱ পেলায়:
(ক) অজৈৱিক পৰিৱেশৰ ওপৰত মানুহৰ প্ৰভাৱঃ বনাঞ্চল ধ্বংস, প্ৰদূষণ আৰু নগৰায়নৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপে ভৌতিক পৰিৱেশ সলনি কৰি জলবায়ু আৰু বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলায়।
(খ) অজৈৱিক পৰিৱেশৰ ওপৰত জৈৱিক প্ৰভাৱঃ জীৱই নিজৰ ভৌতিক পৰিৱেশ সলনি কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, উদ্ভিদে মাটিৰ গঠনত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু জীৱ-জন্তুৱে বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি পানীৰ প্ৰবাহ সলনি কৰিব পাৰে।
(গ) জৈৱিক পৰিৱেশৰ ওপৰত সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱঃ কৃষি, চিকাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক কামে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ পেলায়।
১৫। পৰিস্থিতি বিজ্ঞানৰ পাঁচটা স্তৰ কি কি?
উত্তৰঃ পৰিস্থিতিবিজ্ঞানৰ পাঁচটা স্তৰ হ’ল:
(ক) জীৱঃ ই সংগঠনৰ আটাইতকৈ নিম্ন স্তৰ। ইয়াত এককোষী আৰু বহুকোষী জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত। সকলো জীৱৰ জীয়াই থাকিবলৈ খাদ্যৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু দেহৰ বিকাশ ঘটে।
(খ) জনসংখ্যাঃ এক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত একেলগে বাস কৰা একে প্ৰজাতিৰ জীৱৰ গোটক জনসংখ্যা বোলে। তেওঁলোকে সম্পদৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে আন্তঃপ্ৰজনন আৰু প্ৰতিযোগিতা কৰে।
(গ) সম্প্ৰদায়ঃ এক উমৈহতীয়া পৰিৱেশত বাস কৰা আৰু পৰস্পৰৰ সৈতে আদান-প্ৰদান কৰা বিভিন্ন জনসংখ্যাৰ সমষ্টিক সম্প্ৰদায় বোলে।
(ঘ) পৰিৱেশতন্ত্ৰঃ নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ সকলো জীৱিত আৰু অজীৱিত উপাদানৰ সমষ্টিক পৰিৱেশতন্ত্ৰ বোলে। ইয়াত জীৱসমূহে পৰস্পৰৰ লগতে চাৰিওফালৰ পৰিৱেশৰ সৈতে আদান-প্ৰদান কৰে।
(ঙ) জৈৱমণ্ডলঃ ই সংগঠনৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰ। পৃথিৱীৰ সকলো জীৱ আৰু জীৱন ধাৰণৰ বাবে সহায়ক পৰিৱেশক সামৰি লোৱা গোলকীয় ব্যৱস্থাই জৈৱমণ্ডল।
১৬। ‘পৰিস্থিতিক সমতা বনাম মানৱ’- আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৰিৱেশ ভাৰসাম্য বুলিলে পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভিতৰত জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ মাজত থকা প্ৰাকৃতিক সমতা আৰু সমন্বয়ক বুজায়। আনহাতে, উদ্যোগীকৰণ, নগৰায়ন, কৃষি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপে এই ভাৰসাম্য বিঘ্নিত কৰিব পাৰে।
পৰিৱেশ ভাৰসাম্য জৈৱ বৈচিত্ৰ্য, শক্তিৰ প্ৰবাহ, পুষ্টিকৰ চক্ৰ আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। সালোক সংশ্লেষণ, পচন আৰু পুষ্টিকৰ পদাৰ্থৰ পুনঃব্যৱহাৰৰ দৰে প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াই পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখে। এই ভাৰসাম্যই পৰিৱেশতন্ত্ৰক প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ দৰে বিঘিনি সহ্য কৰি পুনৰ খাপ খাবলৈ সহায় কৰে।
বনাঞ্চল ধ্বংস, নগৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু কৃষিৰ বাবে ভূমি পৰিৱৰ্তনৰ ফলত প্ৰাকৃতিক বাসস্থান ধ্বংস আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায়। উদ্যোগ, কৃষি আৰু ঘৰুৱা উৎসৰ প্ৰদূষণে বায়ু, পানী আৰু মাটি দূষিত কৰি পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ক্ষতি কৰে। মাছ ধৰা, কাঠ কটা আৰু খননৰ দৰে সম্পদৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰেও পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য নষ্ট কৰে। মানুহৰ দ্বাৰা হোৱা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে উষ্ণতা, বৰষুণ আৰু বতৰৰ ধৰণ সলনি কৰি প্ৰজাতিৰ বাসস্থান আৰু বিতৰণত প্ৰভাৱ পেলায়।
সেয়ে বহনক্ষম কৃষি, নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা প্ৰয়োজন। প্ৰাকৃতিক বাসস্থান সুৰক্ষা আৰু পুনৰুদ্ধাৰ, সংৰক্ষিত অঞ্চল স্থাপন আদিয়ে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে।
Class 12 Anthropology Chapter 7-ৰ সহজ Question Answer, Notes আৰু Solution বিচাৰি থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এই post-টো উপযোগী। ইয়াত অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ সহজ ভাষাত আলোচনা কৰা হৈছে, যাতে Class 12 Anthropology Chapter 7 Assamese Medium-ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে পঢ়ি, বুজি আৰু পৰীক্ষাৰ বাবে revision কৰিব পাৰে।
Note: If you find any mistakes in this CHAPTER, please let us know or correct them yourself. Thank you.