Class 12 Anthropology Chapter 2 ‘বংশগতি তত্ত্ব‘ বিচাৰি থকা students-সকলৰ বাবে এই post-টো বিশেষভাৱে helpful হ’ব। Class 12 Anthropology subject-ৰ Chapter 2 ভালদৰে বুজি পোৱা আৰু examination-ৰ বাবে important question answer practice কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়। সেইবাবে chapter-টোৰ বিভিন্ন প্ৰশ্নৰ সহজ আৰু বুজিবলৈ সুবিধা হোৱা solution ইয়াত পাব পাৰিব।
AHSEC Class 12 Anthropology Chapter 2 Notes বংশগতি তত্ত্ব
যিসকল students-এ online-ত Class 12 Anthropology Chapter 2 Notes search কৰি আছে, তেওঁলোকে আমাৰ website-ৰ পৰা chapter-wise question answer আৰু অন্যান্য study materials লাভ কৰিব পাৰিব।
Chapter 2 বংশগতি তত্ত্ব
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ:
উত্তৰ লিখাঃ
১। বংশগতি বিজ্ঞানৰ পিতা বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ গ্ৰেগৰ জোহান মেন্ডেলক।
২। বংশগতিৰ লক্ষণসমূহ কিদৰে প্রবাহিত হয়?
উত্তৰঃ জিনৰ জৰিয়তে প্রবাহিত হয়।
৩। মেণ্ডেলে বংশগতিৰ অধ্যয়ন কেতিয়া কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ পৰা ১৮৬৫ চনলৈ।
8। মেণ্ডেলে বংশগতিৰ সিদ্ধান্তসমূহ কেতিয়া প্রকাশ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৬৬ চনত।
৫। মেণ্ডেলে বংশগতিৰ ওপৰত আগবঢ়োৱা সূত্ৰসমূহ কোনখন আলোচনীত প্রকাশ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘বন’ৰ নেচাৰেল হিষ্টবি ছ’ছাইটিৰ আলোচনীত।
৬। মেণ্ডেলৰ এক সংকৰ অনুপাতটো কিমান আছিল?
উত্তৰঃ ৩:১ বা ১:২:১।
৭। মেণ্ডেলে বংশগতিৰ ওপৰত আগবঢ়োৱা সূত্রসমূহ সকলো জীৱৰ ক্ষেত্ৰতে প্রযোজ্য হয়নে?
উত্তৰঃ প্রযোজ্য হয়।
৮। মেণ্ডেলে তেওঁৰ পৰীক্ষাসমূহ কিহৰ ওপৰত কৰিছিল?
উত্তৰঃ মটৰ মাহৰ ওপৰত।
৯। এক শংকৰ অনুপাত নির্ণয় কৰিবৰ কাৰণে মেণ্ডেলে কেইটা লক্ষণৰ মাজত সংকৰণ ঘটাইছিল?
উত্তৰঃ দুটা বিপৰীত ধৰ্মৰ লক্ষণৰ মাজত সংকৰণ ঘটাইছিল। ওখ (TT) আৰু চাপৰ (TT)।
১০। ‘জৈবিক সূত্রিকাৰ দ্বাৰাই বংশগত লক্ষণবোৰ পুৰুষানুক্রমে চলে’ উক্ত প্রকল্পটো কোনে প্ৰমাণ কৰি দেখুৱাই?
উত্তৰঃ টি. এইচ. মৰগানে।
১১। মানুহৰ কোষত থকা ক্ৰমজমৰ সংখ্যা কিমান?
উত্তৰঃ মানুহৰ কোষত ২৩ যোৰ ক্ৰমজম থাকে (৪৬ ডাল)।
১২। মাইট’ছিছৰ মুখ্য অৱস্থা কেইটা?
উত্তৰঃ মাইট’ছিছৰ মুখ্য অৱস্থা ৪ টা।
১৩। পুং বিষমজননকোষী কি?
উত্তৰঃ মানুহকে ধৰি স্তন্যপায়ী প্রাণীৰ লিঙ্গ নিৰ্দ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াত দুই ধৰণৰ জননকোষ যেনে XO বা XY থাকে। ইয়াকে পুং বিষমজননকোষী বোলা হয়।
১৪। দুই ধৰণৰ উৎপৰিৱৰ্তনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ক্ৰম’জ’ম উৎপৰিৱর্তন আৰু জিন উৎপৰিবর্তন বা পইন্ট মিউটেছন।
১৫। মানুহৰ প্ৰতিটো দেহকোষত সাধাৰণতে কিমানটা ক্রম’জম থাকে?
উত্তৰঃ ৪৬ টা।
১৬। “সুপ্রজনন বিজ্ঞানৰ” শব্দটোৰ উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব কাক দিয়া হয়?
উত্তৰঃ ফ্রান্সিছ গাল্টনক দিয় হয়।
১৭। ঋণাত্মক সুপ্রজনন বিজ্ঞানে কোনটো বিষয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে?
উত্তৰঃ অবাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্য থকা ব্যক্তিক বংশবৃদ্ধিত বাধা দিয়া।
১৮। সহ-প্রভাৱিতা কি?
উত্তৰঃ জীৱৰ কোনো কোনো চৰিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম অপত্য সংকৰ ব্যক্তিবোৰে বিষমযুতক অৱস্থাত পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰভাৱী আৰু অপ্রভাৱী দুয়োটা লক্ষণেই একেলগে প্রকাশ কৰে। ইয়াক
সহ-প্রভাৱিতা বোলে।
১৯। দুই ধৰণৰ সহলগ্নতা কি কি লিখা।
উত্তৰঃ সম্পূৰ্ণ সহলগ্নতা আৰু অসম্পূর্ণ সহলগ্নতা।
২০। স্ত্রী বিষমজননকোষী মানে কি?
উত্তৰঃ স্ত্রী প্রাণীৰ দ্বাৰা লিঙ্গ নিৰ্দ্ধাৰণ ক্ষেত্রত দুই ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জননকোষ প্রস্তুত হয়। ইয়াদ লগত সংগতি ৰাখি ক্রম’জম দুটাক Z আৰু W ক্রম’জ’ম বোলা হয়। এনে চৰিত্ৰক স্ত্রী বিষমজননকোষী বোলা হয়।
২১। ফ্রেমছিফট উৎপৰিৱৰ্তন কাক বোলে?
উত্তৰঃ যেতিয়া ক্ষাৰকযোৰ আঁতৰোৱা বা যোগ কৰা হয় তেতিয়া তাৰ ফলত এমিন’ এচিডব গঠনৰ পৰিৱৰ্তন হয়। ইয়াক ফ্রেমছিফট উৎপৰিবৰ্তন বোলে।
২২। উৎপৰিৱৰ্তনকাৰী কোন বিলাক?
উত্তৰঃ কিছুমান ৰাসায়নিক পদার্থ, অতি বেগুনী ৰশ্মি আদি প্রয়োগ কৰি উৎপৰিবৰ্তন কৰাব পাৰি। এনে দ্রব্যক উৎপৰিবৰ্তনকাৰী বোলা হয়।
২৩। টেস্ট ক্রচ কাক বোলে?
উত্তৰঃ ব্যক্তি ৰূপত প্রভাবী F, সংকৰ গছৰ লগত অপ্রভাবী পিতৃ গছৰ ক্ৰচ কৰা হয়, এইটো জানিব লাগিব যে ব্যক্তি ৰূপত প্রভাবী গছ জোপা সমযুতক নে বিষমযুতক। ইয়াকে টেষ্ট ক্রন্ড বোলা হয়।
২৪। টার্নাৰ ৰোগৰ লক্ষণ থকা ব্যক্তিৰ কিমান ক্রম ‘জম থাকে?
উত্তৰঃ স্ত্রী মানুহৰ এডাল X ক্রম’জ’ম কম থাকে।
২৫। AB ৰক্তদলৰ জিনীয় ৰূপ প্রকাশ কৰা।
উত্তৰঃ AB ৰক্তদলৰ জিনীয় ৰূপ IᴬIᴮI।
২৬। ফিনাইলকিটুনুৰিয়াৰ সময়ত টাইৰ ‘চিনলৈ পৰিৱৰ্তিত হোৱা এমিন’ এছিডটোৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ফিনাইল এলানিন।
২৭। বংশগতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বংশগতিৰ দ্বাৰা আবয়বিক তথা চাৰিত্রিক বৈশিষ্টসমূহ সন্তানে পিতৃ-মাতৃৰ পৰা আহৰণ কৰে। পিতৃপুৰুষৰ পৰা পৰবৰ্তী পুৰুষলৈ বংশগত লক্ষণসমূহ বা বৈশিষ্ট্যসমূহ জন্মগতভাৱে প্রবাহিত হোৱা প্রক্রিয়াক বংশগতি বোলা হয়।
২৮। আনুবংশিক বিজ্ঞান বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বংশগত বৈশিষ্ট্যসমূহ জিনৰ মাধ্যমেৰে পিতৃ-মাতৃ বা পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ স্থানান্তৰিত হয়। আনুবংশিক বিজ্ঞানে জীৱই জন্মগতভাৱে লাভ কৰা বৈশিষ্ট্যসমূহ কেনেদৰে সৃষ্টি হয়, সেইবোৰ কেনেকৈ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ সঞ্চাৰিত হয় আৰু বংশগত লক্ষণসমূহৰ মাজত থকা সাদৃশ্য তথা বৈসাদৃশ্যৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।
২৯। ৰক্ত সমষ্টিৰ আবিষ্কাৰক কোন? বিভিন্ন ৰক্ত সমষ্টিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ৰক্ত সমষ্টিৰ আবিষ্কাৰক হ’ল কার্ল লাগুষ্টাইনাৰ।
বিভিন্ন ৰক্তসমষ্টিসমূহৰ নাম হ’ল-(ক) এ, বি, অ’ আৰু (খ) এবি।
৩০। আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ মূল কথাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ মানুহে নিজৰ জিন বহন কৰা ক্ৰম’জমসমূহ পিতৃ-মাতৃৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে লাভ কৰে। মানুহৰ দেহত ক্ৰম’জম যোৰ হিচাপে থাকে আৰু মুঠ ৪৬টা ক্ৰম’জম, অৰ্থাৎ ২৩ যোৰ থাকে। সন্তানটোৱে প্ৰতিটো যোৰৰ এটা ক্ৰম’জম মাকৰ পৰা আৰু আনটো ক্ৰম’জম দেউতাকৰ পৰা লাভ কৰে।
৩১। এলিল কি?
উত্তৰঃ এলিল হৈছে এটা জিনৰ বিভিন্ন সংস্কৰণ। ইয়াৰ ফলত বৈশিষ্ট্যৰ তাৰতম্য হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে চকুৰ ৰঙৰ জিনত নীলা, বাদামী বা সেউজীয়া চকুৰ এলিল থাকিব পাৰে।
৩২। প্রধান এলিল কি?
উত্তৰঃ প্রধান এলিল হ’ল এনেকুৱা এলিল যিয়ে হেটেৰ’জাইগাছ জিন প্রকাৰত উপস্থিত থাকিলে সংশ্লিষ্ট বিচেছিভ এলিলৰ প্রভাৱক ঢাকি ৰাখে। ই এটা বা দুটা কপিত উপস্থিত হ’লে ফিন ‘টাইপ নির্ণয় কৰে।
৩৩। বংশবৃত্ত কি?
উত্তৰঃ বংশবৃত্ত হ’ল এনে এখন চিত্র যিয়ে এটা পৰিয়ালৰ ভিতৰত কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ ভিতৰত কোনো বিশেষ বৈশিষ্ট্য বা ৰোগৰ উত্তৰাধিকাৰীত্বৰ ধৰণ দেখুৱায়। ই আনুবংশিক বৈশিষ্ট্যৰ সংক্ৰমণৰ সন্ধান কৰাত সহায় কৰে।
৩৪। আনুবংশিক তাৰতম্য কি আৰু ই কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ আনুবংশিক তাৰতম্য বুলিলে একে জনসংখ্যাৰ বিভিন্ন ব্যক্তিৰ DNA-ৰ ক্ৰমত থকা পাৰ্থক্যক বুজায়। এই তাৰতম্যৰ গুৰুত্ব বহুত, কাৰণ ই বিৱৰ্তনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ভিত্তি প্ৰদান কৰে, পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে জনসংখ্যাক খাপ খুৱাত সহায় কৰে আৰু একে প্ৰজাতিৰ জীৱসমূহৰ মাজত বৈচিত্ৰ্য সৃষ্টি কৰে।
৩৫। সহলগ্নতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ ক্ৰম’জ’মত থকা জিনসমূহ পৰস্পৰৰ সৈতে সংলগ্ন হৈ থাকে। সেইবাবে জননকোষ গঠনৰ সময়ত একেটা ক্ৰম’জ’মত থকা জিনসমূহ সাধাৰণতে এটা প্ৰজন্মৰ পৰা পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ একেলগে স্থানান্তৰিত হয়। যাব বিচাৰে। এনে পৰিঘটনাক সংলগ্নতা বোলা হয়।
৩৬। সু-প্রজনন বিজ্ঞান কাক বোলে?
উত্তৰঃ সু-প্ৰজনন হৈছে ১৯ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গঢ় লৈ উঠা এক বিতৰ্কিত তত্ত্ব আৰু প্ৰচেষ্টাৰ সমষ্টি। ইয়াৰ মূল ধাৰণা আছিল নিৰ্বাচিত আৰু নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰজননৰ জৰিয়তে মানুহৰ জনসংখ্যাৰ জিনীয় গুণ উন্নত কৰা।
“ইউজেনিক্স” শব্দটো গ্ৰীক “eu” (ভাল) আৰু “genes” (জন্ম) শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে “ভাল জন্ম” বা “উন্নত জিন”।
৩৭। উৎপৰিৱৰ্তন কি?
উত্তৰঃ বংশগতিৰ দ্ৰব্য অৰ্থাৎ জিন বা DNA-ত হঠাতে হোৱা পৰিৱৰ্তনক উৎপৰিৱৰ্তন বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত জীৱৰ বৈশিষ্ট্য সলনি হ’ব পাৰে আৰু বংশগত লক্ষণসমূহৰ নতুন ৰূপ দেখা দিব পাৰে। যদি এই পৰিৱৰ্তন স্থায়ী হয়, তেন্তে ই বংশানুক্ৰমে এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ সঞ্চাৰিত হয়। উৎপৰিৱৰ্তন প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—ক্ৰম’জ’মীয় উৎপৰিৱৰ্তন আৰু বিন্দু উৎপৰিৱৰ্তন। ক্ৰম’জ’মৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ক্ৰম’জ’মীয় উৎপৰিৱৰ্তন আৰু জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত বিন্দু উৎপৰিৱৰ্তন ঘটে।
৩৮। কি চর্তত স্বতন্ত্র বিন্যাস সূত্র পালিত হয় আৰু কিয়?
উত্তৰঃ স্বতন্ত্ৰ বিন্যাসৰ সূত্ৰ অনুসৰি, দুযোৰ বা ততোধিক বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণ থকা জীৱৰ মাজত সংকৰণ ঘটালে F₁ প্ৰজন্মত সেই লক্ষণসমূহৰ কাৰক একেলগে থাকে। কিন্তু জননকোষ গঠনৰ সময়ত এই কাৰকসমূহ ইটোৱে সিটোৰ পৰা পৃথক হৈ স্বাধীনভাৱে বিভিন্ন সম্ভাৱ্য সংযোজনত জননকোষলৈ সঞ্চাৰিত হয়।
স্বতন্ত্ৰ বিন্যাসৰ মূল বক্তব্য হ’ল—এটা সংকৰণত যেতিয়া দুযোৰ চৰিত্ৰ জড়িত থাকে, তেতিয়া এযোৰ চৰিত্ৰৰ পৃথকীকৰণ আনযোৰ চৰিত্ৰৰ পৃথকীকৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। অৰ্থাৎ, দুয়োযোৰ চৰিত্ৰই স্বাধীনভাৱে পৃথক হয়।
৩৯। ক্রম ‘জম বংশগতি সূত্ৰৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ ক্ৰম’জ’ম আৰু মেণ্ডেলৰ কাৰকৰ মাজত যথেষ্ট মিল থকাৰ বাবে মেণ্ডেলৰ কাৰকবোৰ প্ৰকৃততে ক্ৰম’জ’মৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়। এই ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ছাটনে ক্ৰম’জ’মৰ বংশগতি সূত্ৰ আগবঢ়াইছিল। এই সূত্ৰৰ মূল বক্তব্য হ’ল—ক্ৰম’জ’মক বংশগতিৰ বাহক হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে মেণ্ডেলীয় কাৰকসমূহ পিতৃজনুৰ পৰা অপত্যজনুলৈ কেনেকৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু অপত্যৰ মাজত বিভিন্ন লক্ষণ নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত কেনেকৈ প্ৰকাশ পায়, সেই কথা ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি।
এইদৰে চালে মেণ্ডেলীয় কাৰক আৰু ক্ৰম’জ’মৰ মাজত মূলত কোনো পাৰ্থক্য নাথাকে। অৱশ্যে ক্ৰম’জ’মক নিজে কাৰক বুলি নকৈ কাৰকৰ বাহক বুলি কোৱা উচিত, কাৰণ এটা ক্ৰম’জ’মত একাধিক বৈশিষ্ট্যৰ কাৰক থাকে।
৪০। মুখমণ্ডলীয় প্রক্ষিপ্ততা বুলিলে কি বুজা? কোন প্ৰজাতিৰ লোকৰ মাজত মুখমণ্ডলৰ প্রক্ষিপ্ততা দেখা যায়?
উত্তৰঃ মুখমণ্ডলৰ গঠন যেতিয়া সন্মুখফালে কিছু পৰিমাণে ওলাই আহে, তেনে ধৰণৰ মুখক প্ৰক্ষিপ্ত মুখমণ্ডল বুলি কোৱা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত কেৱল উৰ্ধহনু আৰু অধঃহনুৰ অংশ সন্মুখলৈ আগবাঢ়ি অহাও দেখা যায়। এইদৰে মুখৰ কোনো অংশ সন্মুখলৈ ওলাই অহা আকৃতিকো প্ৰক্ষিপ্ত মুখমণ্ডল বুলি অভিহিত কৰা হয়।
সাধাৰণতে নিগ্ৰ’ আৰু প্ৰাচীন ককেচীয় বা অষ্ট্ৰেলীয় লোকসকলৰ মাজত এই প্ৰকাৰৰ প্ৰক্ষিপ্ততা দেখা যায়।
চমু আৰু ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নোত্তৰ:
১। ধনাত্মক আৰু ঋণাত্মক সুপ্রজনন বিজ্ঞানৰ প্ৰধান উদ্দেশ্যবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ (ক) জিনীয় গুণগত মান উন্নত কৰাঃ ইতিবাচক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞানে জনসংখ্যাৰ মাজত বুদ্ধিমত্তা, শাৰীৰিক ক্ষমতা, সুস্বাস্থ্য আৰু অন্যান্য বাঞ্ছনীয় বৈশিষ্ট্যৰ উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
(খ) অবাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্যৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰাঃ ঋণাত্মক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞানে ক্ষতিকাৰক জিনীয় অৱস্থা, ৰোগ বা অবাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্য বহন কৰা ব্যক্তিৰ প্ৰজননক নিৰুৎসাহিত কৰি জনসংখ্যাত সেইবোৰৰ বিস্তাৰ কমাবলৈ চেষ্টা কৰে।
২। সমযুগ্মনজী আৰু বিষমযুগ্মনজীৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ সমযুগ্মনজীঃ সমযুগ্মনজী বুলিলে এনে জিনীয় অৱস্থাক বুজায়, য’ত কোনো ব্যক্তিৰ এটা নিৰ্দিষ্ট জিনৰ বাবে দুয়োটা এলিল একে হয়। সমযুগ্মনজী দুই প্ৰকাৰৰ—সমযুগ্মনজী প্ৰধান আৰু সমযুগ্মনজী অৱনমিত। সমযুগ্মনজী প্ৰধান অৱস্থাত দুয়োটা এলিল প্ৰধান হয়, যেনে AA, আৰু প্ৰধান বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ পায়। আনহাতে, সমযুগ্মনজী অৱনমিত অৱস্থাত দুয়োটা এলিল অৱনমিত হয়, যেনে aa, আৰু অৱনমিত বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ কৰে।
বিষমযুগ্মনজীঃ বিষমযুগ্মনজী হৈছে এনে এক জিনীয় অৱস্থা, য’ত কোনো ব্যক্তিৰ এটা নিৰ্দিষ্ট জিনৰ বাবে দুটা বেলেগ এলিল থাকে। ইয়াত সাধাৰণতে এটা এলিল প্ৰধান আৰু আনটো অৱনমিত হয়। প্ৰধান এলিলটোৱে ফেন’টাইপ নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু অৱনমিত এলিলটো প্ৰকাশ নোহোৱাকৈ থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, Aa অৱস্থাত প্ৰধান বৈশিষ্ট্যই ফেন’টাইপত প্ৰকাশ পায়।
৩। মেণ্ডেলে তেখেতৰ পৰীক্ষাৰ বাবে মটৰ মাহৰ গছ কিয় বাছি লৈছিল?
উত্তৰঃ (ক) মটৰ মাহ এবছৰীয়া উদ্ভিদ আৰু ইয়াক কম ঠাইত বা মাটিৰ পাত্ৰতো সহজে খেতি কৰিব পাৰি।
(খ) ইয়াৰ জীৱনকাল কম হোৱাৰ বাবে অল্প সময়ৰ ভিতৰতে পৰীক্ষাৰ ফলাফল লাভ কৰিব পাৰি।
(গ) মটৰ মাহৰ ফুল উভয়লিংগী হোৱা বাবে স্ব-পৰাগযোগ সহজে সম্পন্ন হয়।
(ঘ) ফুলৰ গঠন সৰল আৰু আকাৰ তুলনামূলকভাৱে ডাঙৰ হোৱাৰ বাবে কৃত্ৰিম পৰাগযোগ সহজে কৰিব পাৰি।
(ঙ) মটৰ মাহত বিভিন্ন ধৰণৰ স্পষ্ট বংশগত চৰিত্ৰ দেখা পোৱা যায়।
(চ) সংকৰণৰ পৰা পোৱা অপত্যবোৰ উৰ্বৰ হোৱা বাবে সিহঁতৰ মাজত পুনৰ সংগম ঘটাব পাৰি।
8। ডাউনৰ ৰোগ বা মঙ্গোলীয় মূঢ়তা বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ২১ নম্বৰ ক্ৰম’জ’মৰ অতিৰিক্ত এটা প্ৰতিলিপি থকাৰ ফলত ব্যক্তিৰ কিছুমান বিশেষ মানসিক আৰু শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য দেখা দিয়ে। ডাউন চিন্ড্ৰম থকা ব্যক্তিৰ বিশেষ ধৰণৰ শাৰীৰিক গঠন আৰু মানসিক বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰা যায়। এই চিন্ড্ৰম কিছুমান ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত মৃদু আৰু আন কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুতৰ হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে এনে ব্যক্তিৰ মানসিক আৰু শাৰীৰিক বিকাশৰ গতি তুলনামূলকভাৱে লেহেমীয়া হয়।
ডাউন চিন্ড্ৰম থকা ব্যক্তিৰ বিভিন্ন শাৰীৰিক সমস্যাও দেখা দিব পাৰে। জন্মগতভাৱে হৃদযন্ত্ৰৰ সমস্যা থাকিব পাৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিমেনছিয়া হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি শ্ৰৱণশক্তি, পৰিপাক তন্ত্ৰ, চকু, থাইৰয়ড আৰু কংকালৰ সমস্যাও হ’ব পাৰে।
মহিলাৰ বয়স বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ডাউন চিন্ড্ৰমযুক্ত সন্তান জন্ম হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়। ডাউন চিন্ড্ৰম সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰাময় কৰিব নোৱাৰি। তথাপি বহুতো ডাউন চিন্ড্ৰম থকা ব্যক্তিয়ে প্ৰাপ্তবয়স্ক অৱস্থাত সফল আৰু স্বাভাৱিক জীৱন যাপন কৰিব পাৰে আৰু বহুতে দীঘলীয়া সময় জীয়াই থাকে।
আগতে “মংগোলীয় মূঢ়তা” বা “মংগোলীয়তাবাদ” আদি চিকিৎসা-শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু এই শব্দবোৰ এতিয়া পুৰণি আৰু ব্যৱহাৰযোগ্য নহয়। বৰ্তমান এই অৱস্থাক ডাউন চিন্ড্ৰম বা ডাউনৰ ৰোগ বুলি কোৱা হয়, যি এক জিনীয় বিকাৰৰ সৈতে জড়িত।
৫। মানুহৰ আনুবংশিক ৰোগৰ কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ জিনৰ গঠন বা ক্ৰম’জ’মৰ গঠন আৰু সংখ্যাত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আৰু বংশানুক্ৰমে চলি অহা বিভিন্ন অস্বাভাৱিকতাক আনুবংশিক অনিয়ম বা আনুবংশিক ৰোগ বুলি কোৱা হয়।
ইয়াক তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰিব পাৰি—
(ক) জিনৰ উৎপৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা জিনীয় অনিয়ম।
(খ) দৈহিক ক্ৰম’জ’মত থকা প্ৰভাৱী জিনৰ ফলত হোৱা জিনীয় অনিয়ম।
(গ) জিনৰ দ্বাৰা উৎপন্ন বিপাকীয় পদাৰ্থৰ মাজত অসামঞ্জস্যৰ ফলত হোৱা বিসংগতি।
(ঘ) দৈহিক ক্ৰম’জ’ম আৰু লিংগ ক্ৰম’জ’মৰ সংখ্যাত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বংশগত ৰোগ।
৬। ক্লাইনফেল্টাৰ লক্ষণ আৰু টার্নাৰ লক্ষণৰ মাজত থকা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ ক্লাইনফেল্টাৰৰ লক্ষণ বা চিন্ড্ৰমঃ এই চিন্ড্ৰম থকা ব্যক্তিৰ যৌন ক্ৰম’জ’ম স্বাভাৱিক XY-ৰ সলনি XXY হয়। সেয়ে সম্পূৰ্ণ ক্ৰম’জ’মৰ গঠন 47, XXY হিচাপে প্ৰকাশ কৰিব পাৰি। এনে ব্যক্তিক পুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও পুৰুষ জননাংগৰ স্বাভাৱিক বিকাশ নহয়। গাৰ নোম কম থাকে আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত স্তনৰ বিকাশো দেখা যায়।
টাৰ্নাৰৰ লক্ষণ বা টাৰ্নাৰ চিন্ড্ৰমঃ মহিলাৰ যৌন ক্ৰম’জ’মত এটা মাত্ৰ X ক্ৰম’জ’ম থাকিলে XO অৱস্থা সৃষ্টি হয়। এনে ব্যক্তিৰ কিছুমান পুৰুষসদৃশ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য দেখা যাব পাৰে। কান্ধ বহল, নিতম্ব ঠেক, গাৰ নোম অধিক হোৱা আৰু স্তনৰ স্বাভাৱিক বিকাশ নোহোৱা আদি লক্ষণ দেখা যায়। অণ্ডাশয়ৰ স্বাভাৱিক বিকাশ নোহোৱাৰ বাবে সন্তান জন্ম দিয়াত সক্ষম নহয়। এই অৱস্থাক 45, XO বুলিও প্ৰকাশ কৰা হয়।
৭। ক্র’মজ ‘ম বিসংগতি সম্পর্কে এটি বর্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ এডাল বা ততোধিক ক্ৰম’জ’ম কমি যোৱা, অতিৰিক্ত হোৱা অথবা ক্ৰম’জ’মৰ গঠন বা বিন্যাস অস্বাভাৱিক হোৱাৰ ফলত ক্ৰম’জ’মীয় বিসংগতিৰ সৃষ্টি হয়।
ডাউনৰ চিন্ড্ৰমঃ এই জিনীয় বিসংগতিৰ মূল কাৰণ হৈছে ২১ নং ক্ৰম’জ’মৰ এটা অতিৰিক্ত কপি থকা, অৰ্থাৎ Trisomy 21। এই বিসংগতিটো প্ৰথমে লেন ডাউন (Langdon Down)-এ ১৮৬৬ চনত চিনাক্ত কৰিছিল। আক্রান্ত ব্যক্তিৰ মূৰ সাধাৰণতে ঘূৰণীয়া, জিভা কটা আৰু মুখ কিছু পৰিমাণে খোলা থাকে। হাতৰ তলুৱা বহল আৰু বিশেষ ধৰণৰ কুঞ্চন ভাঁজ দেখা যায়। লগতে শাৰীৰিক, মনোপ্ৰেৰক আৰু মানসিক বিকাশ ধীৰ গতিত হয়।
ক্লাইনফেল্টাৰৰ চিন্ড্ৰমঃ এটা অতিৰিক্ত X ক্ৰম’জ’ম থকাৰ ফলত এই জিনীয় বিসংগতি হয়। ইয়াৰ কেৰিঅ’টাইপ 47, XXY। এনে ব্যক্তিৰ পুৰুষসুলভ বৈশিষ্ট্য সাধাৰণতে বিকশিত হয় যদিও কিছুমান স্ত্ৰীসুলভ বৈশিষ্ট্য, যেনে স্তনৰ বিকাশ বা গাইনেক’মেষ্টিয়া (Gynecomastia) দেখা যাব পাৰে। এনে ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে বন্ধ্যা হয়।
টাৰ্নাৰৰ চিন্ড্ৰমঃ এটা X ক্ৰম’জ’ম কম থকাৰ ফলত এই বিসংগতি হয়। ইয়াৰ কেৰিঅ’টাইপ 45, XO। এনে মহিলা সাধাৰণতে বন্ধ্যা হয়, কাৰণ ইহঁতৰ ডিম্বাশয় অৰ্ধবিকশিত থাকে আৰু গৌণ জনন বৈশিষ্ট্যসমূহো সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত নহয়।
৮। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) একশংকৰ অনুপাত।
উত্তৰঃ মেণ্ডেলে বংশগতিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাৰ সময়ত মটৰ মাহক পৰীক্ষাৰ মূল উদ্ভিদ হিচাপে বাছি লৈছিল। তেওঁ মটৰ মাহৰ বিভিন্ন বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গৱেষণা কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ওখ আৰু চাপৰ—এই এজোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ প্ৰভাৱী কাৰক হিচাপে মটৰ মাহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
মটৰ মাহৰ ওখ (T) আৰু চাপৰ (t) লক্ষণৰ মাজত সংকৰণ কৰাত প্ৰথম অপত্য জনুত সকলো গছেই ওখ হৈছিল। পৰৱৰ্তী জনুত এটা বিশুদ্ধ ওখ (TT), দুটা সংকৰ ওখ (Tt) আৰু এটা বিশুদ্ধ চাপৰ (tt) মটৰ মাহ পোৱা যায়। এই লক্ষণসমূহৰ আনুপাতিক সূচনা ১:২:১ অথবা বাহ্যিক লক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ৩:১ হয়। দুটা বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ মাজত সংকৰণ ঘটাই যি অনুপাত পোৱা যায়, তাক মেণ্ডেলৰ একশংকৰ অনুপাত বুলি কোৱা হয়।
(খ) দ্বিসংকৰ অনুপাত।
উত্তৰঃ মেণ্ডেলে দুটা যোৰা চৰিত্ৰ একেলগে লৈ কৰা পৰীক্ষাৰ পৰা পোৱা সিদ্ধান্তক দ্বিসংকৰ অনুপাত বোলে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ ওখ-চাপৰ আৰু ঘূৰণীয়া-শোটোৰা বীজৰ দৰে দুটা যোৰা লক্ষণ বাছি লৈছিল।
বিশুদ্ধ ঘূৰণীয়া বীজযুক্ত ওখ গছ আৰু বিশুদ্ধ শোটোৰা বীজযুক্ত চাপৰ গছৰ মাজত সংকৰণ কৰাত প্ৰথম পুৰুষৰ (F₁) গছবোৰ ওখ আৰু ঘূৰণীয়া বীজযুক্ত হৈছিল। পিছত F₁ পুৰুষৰ গছবোৰৰ মাজত সংকৰণ কৰাত দ্বিতীয় পুৰুষত (F₂) চাৰিটা ধৰণৰ লক্ষণ দেখা গৈছিল—৯টা ওখ ঘূৰণীয়া, ৩টা ওখ শোটোৰা, ৩টা চাপৰ ঘূৰণীয়া আৰু ১টা চাপৰ শোটোৰা।
সেয়েহে, মেণ্ডেলৰ দ্বিসংকৰ অনুপাত হ’ল ৯:৩:৩:১।
(গ) জিন আৰু এলিলি।
উত্তৰঃ মানুহৰ কোষকেন্দ্ৰত ২৩ যোৰ ক্ৰম’জম থাকে। ক্ৰম’জমত থকা ক্ষুদ্ৰ উপাদানবোৰক জিন বোলে। এই জিনবোৰে বংশগতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সমৰূপী ক্ৰম’জমৰ নিৰ্দিষ্ট স্থানত থকা বিপৰীত বৈশিষ্ট্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা জিনৰ এটাক আনটোৰ এলিল বা এলিল’ফৰ্ম বোলে। মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাত ওখ গছৰ জিন (TT) আৰু চাপৰ গছৰ জিন (tt)। এই জিনবোৰৰ এটাই আনটোৰ এলিল।
(ঘ) জিন টাইপ আৰু ফিন টাইপ।
উত্তৰঃ জিন’টাইপ: জীৱৰ অন্তৰ্নিহিত বংশগত ৰূপক জিন’টাইপ বোলে। ইয়াত অপ্ৰভাৱী কাৰক প্ৰভাৱী কাৰকৰ দ্বাৰা দমিত হৈ থাকে যদিও নষ্ট নহয়। জিন’টাইপ জানিবলৈ অধিসংগম পৰীক্ষা কৰিব লাগে। একে জিন’টাইপৰ ব্যক্তিৰ ফিন’টাইপ একে হয়। মেণ্ডেলৰ একসংকৰ অনুপাতত জিন’টাইপৰ অনুপাত ১:২:১ (TT, Tt, tt) আৰু ফিন’টাইপৰ অনুপাত ৩:১।
ফিন’টাইপ: জীৱৰ বাহ্যিক ৰূপক ফিন’টাইপ বোলে। প্ৰভাৱী কাৰকে জীৱৰ বাহ্যিক ৰূপ প্ৰকাশ কৰে। ফিন’টাইপ চকুৰে দেখা যায়। একে ফিন’টাইপৰ সকলো জীৱৰ জিন’টাইপ একে নহ’বও পাৰে।
(ঙ) প্রজাতি।
উত্তৰঃ বিভিন্ন নৃতত্ত্ববিদে প্ৰজাতিৰ বিভিন্ন সংজ্ঞা দিছে। বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিত সকলো মানুহ একেটা গণ (Genus) Homo আৰু প্ৰজাতি (Species) sapiens-ৰ অন্তৰ্গত। সেয়েহে বৰ্তমান পৃথিৱীৰ সকলো মানুহকে Homo sapiens বোলে।
কিন্তু সকলো মানুহৰ শাৰীৰিক লক্ষণ একে নহয়। পৰিৱেশ আৰু বংশগতিৰ প্ৰভাৱত মানুহৰ বিভিন্ন শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য গঢ় লৈ উঠিছে। পৃথকভাৱে বসবাস কৰাৰ ফলত একে বংশগত লক্ষণযুক্ত বিভিন্ন মানৱ গোটৰ সৃষ্টি হৈছে। এই গোটবোৰক আনুবংশিক লক্ষণৰ ভিত্তিত পৃথক কৰিব পাৰি।
সেয়েহে, বংশগতিৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত উমৈহতীয়া শাৰীৰিক লক্ষণৰ ভিত্তিত বিভক্ত মানৱ গোটক প্ৰজাতি বোলে। প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ বিবাহ সাধাৰণতে নিজৰ গোটৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ থাকে। সেয়েহে প্ৰত্যেক প্ৰজাতি একোটা অন্তঃবৈবাহিক গোট। মুখ্য প্ৰজাতি তিনিটা হ’ল— ককেছীয়, মংগোলীয় আৰু নিগ্ৰ’।
(চ) নেত্রচ্ছেদ ভাঁজ।
উত্তৰঃ প্ৰজাতি শ্ৰেণীকৰণৰ এটা মাপকাঠী হ’ল চকু। চকুৰ তিনিটা লক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰজাতিৰ শ্ৰেণীকৰণ কৰা হয়। সেইকেইটা হ’ল— (১) নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ, (২) নেত্ৰবিবৰ আৰু (৩) নেত্ৰবৰ্ণ।
নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ চাৰি প্ৰকাৰৰ:
(১) সম্পূৰ্ণ মংগোলীয় নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ: মংগোলীয় লোকৰ মাজত এই ভাঁজ বেছিকৈ দেখা যায়। ইয়াক ইংৰাজীত Epicanthic fold বোলে। ইয়াত ওপৰৰ নেত্ৰপল্লৱৰ পৰা চৰ্ম ওলমি আহি চকুৰ বহিঃকোণৰ পৰা অন্তঃকোণলৈ ঢাকি ৰাখে।
(২) অন্তঃনেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ: এই ভাঁজত ওলমি থকা চৰ্মখণ্ডই চকুৰ অন্তঃকোণ ঢাকি ৰাখে। শিশু আৰু মহিলাৰ মাজত ইয়াৰ প্ৰাধান্য বেছি।
(৩) বহিঃনেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ: এই ভাঁজত ওলমি থকা চৰ্মখণ্ডই চকুৰ বহিঃকোণ ঢাকি ৰাখে। মধ্যবয়স্ক আৰু বৃদ্ধ লোকৰ মাজত ইয়াক বেছিকৈ দেখা যায়।
(৪) মধ্যনেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ: এই ভাঁজত নেত্ৰপল্লৱৰ মাজৰ পৰা চৰ্ম ওলমি আহি চকুৰ মাজভাগ ঢাকি ৰাখে। কিন্তু চকুৰ অন্তঃকোণ আৰু বহিঃকোণ ঢকা নাথাকে।
(ছ) ৰক্তসমষ্টি।
উত্তৰঃ ১৯০০ চনত বিজ্ঞানী কাৰ্ল লেণ্ডষ্টেইনাৰে A, B, O ৰক্তসমষ্টিৰ বিষয়ে প্ৰথম তথ্য আগবঢ়ায়। ABO ৰক্তসমষ্টি অনুসৰি মানুহৰ তেজক চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়— A, B, AB আৰু O।
ইয়াৰ পিছৰে পৰা ৰক্ত দিয়া-লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মানুহৰ তেজ পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে। ৰক্তৰ লক্ষণ জিনে নিৰ্ধাৰণ কৰে। কিছুমান জিনে লোহিত ৰক্তকণিকাত A পদাৰ্থ, কিছুমানে B পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে আৰু আন এবিধ জিনে কোনো পদাৰ্থ উৎপন্ন নকৰে।
এই তিনিবিধ জিনৰ নাম ক্ৰমে A, B আৰু O। O ৰক্তসমষ্টিক সাৰ্বিক দাতা আৰু AB ৰক্তসমষ্টিক সাৰ্বিক গ্ৰাহিতা বোলে। কাৰণ O ৰক্তসমষ্টিৰ মানুহে সকলো ৰক্তসমষ্টিৰ মানুহক তেজ দিব পাৰে, কিন্তু কেৱল O ৰক্তসমষ্টিৰ পৰাহে তেজ ল’ব পাৰে। আনহাতে, AB ৰক্তসমষ্টিৰ মানুহে সকলো ৰক্তসমষ্টিৰ পৰা তেজ ল’ব পাৰে। সেয়েহে AB-ক সাৰ্বিক গ্ৰাহিতা বোলে।
(জ) বুচমেনৰ।
উত্তৰঃ বুচমেনসকল কালাহাৰি মৰুভূমিত বাস কৰে। তেওঁলোকৰ ছাল পাতল পিংগল, চুলি ক’লা আৰু উনকেশী। দাড়ি, গোফ আৰু শৰীৰৰ নোম কম। চকুৰ ৰং গাঢ় পিংগলৰ পৰা ক’লা, অন্তঃনেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজযুক্ত আৰু চকুৰ বিবৰ ঠেক। তেওঁলোকৰ গড় উচ্চতা ১৪৫ ছেঃমিঃ। মূৰ মধ্যম, মুখমণ্ডল খৰ্ব, বৰ্গাকৃতিৰ আৰু অগ্ৰসৰ নহয়। কাণৰ লতি নাই। ওঁঠ ডাঠ, নাক বহল, নাসিকাদণ্ড থিয় আৰু অৱতল, নাকৰ আগটো থুপুকৰা আৰু ভৰি সৰু। বুচমেন মহিলাৰ নিতম্ব পিছলৈ ওলাই থাকে, যাক Steatopygia বোলে। তেওঁলোক আফ্ৰিকাৰ নিগ্ৰ’ উপভাগৰ অন্তৰ্গত।
(ঝ) এস্কিম’।
উত্তৰঃ এস্কিম’সকল পূব এছিয়া আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ মেৰু অঞ্চলৰ গ্ৰীণলেণ্ড, লাব্ৰাডৰ আৰু পশ্চিম আলাস্কাত বাস কৰে। তেওঁলোকৰ ছাল পীতাভ, চুলি ক’লা আৰু পোন। দাড়ি, গোফ আৰু শৰীৰৰ নোম কম। চকু ক’লা আৰু নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজযুক্ত। মুখমণ্ডল বহল আৰু চেপেটা। তেওঁলোক মধ্যমস্তকী বা প্ৰশস্তমস্তকী। মস্তকৰ অনুপাত ৮১.৫। উত্তৰৰ এলোচিয়ান আৰু মেৰু অঞ্চলৰ এস্কিম’সকল মধ্যমস্তকী। তেওঁলোক উত্তৰ মেৰুৰ মংগোলীয় প্ৰজাতিৰ অন্তৰ্গত।
(ঞ) মেডিটেৰেনিয়ান।
উত্তৰঃ মেডিটেৰেনিয়ানসকলৰ আদি বাসস্থান ভূমধ্যসাগৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল। সেয়েহে তেওঁলোকক ভূমধ্যসাগৰীয় বোলে। পৰ্তুগাল, স্পেইন, ফ্ৰান্স, ইটালি, গ্ৰীচ, টাৰ্কি, উত্তৰ আফ্ৰিকা, আৰব, ইৰান, আফগানিস্তান, পাকিস্তান আৰু ভাৰতত তেওঁলোকৰ বিস্তৃতি দেখা যায়। তেওঁলোক ককেছীয় প্ৰজাতিৰ অন্তৰ্গত।
তেওঁলোকৰ ছাল পাতলৰ পৰা গাঢ় পিংগল, চুলি ক’লা আৰু ঢৌখেলোৱা বা কোঁকোৰা। চকু গাঢ় পিংগল, মুখমণ্ডল দীঘল আৰু ডিম্বাকৃতিৰ। নাক দীঘল আৰু নাসিকাদণ্ড পোন বা উত্তল। উচ্চতা মধ্যমীয়াৰ পৰা ওখ আৰু শৰীৰ হৃষ্টপুষ্ট। তেওঁলোক দীঘলমস্তকী।
ভূমধ্যসাগৰীয়সকলক তিনিটা উপপ্ৰজাতিত ভাগ কৰা হৈছে:
(ক) মূল ভূমধ্যসাগৰীয়
(খ) আটলাচ ভূমধ্যসাগৰীয়
(গ) ই আফগান।
(ট) আইনু।
উত্তৰঃ আইনুসকল জাপানৰ প্ৰাচীন অধিবাসী। তেওঁলোক উত্তৰ জাপান, য়েমু আৰু দক্ষিণ ছাখালিনত বাস কৰে। তেওঁলোকৰ ছাল পাতল পিংগলৰ পৰা বগা, চুলি গাঢ় পিংগলৰ পৰা ক’লা আৰু ঢৌখেলোৱা। দাড়ি, গোফ আৰু শৰীৰৰ নোম যথেষ্ট বেছি। চকুৰ বিবৰ বহল, নেত্ৰচ্ছেদত ভাঁজ নাই আৰু চকুৰ ৰং মধ্যমীয়াৰ পৰা গাঢ় পিংগল। মুখমণ্ডল খৰ্ব, ওঁঠ পাতল। নাক মধ্যমীয়াৰ পৰা বহল আৰু নাসিকাদণ্ড পোন বা উত্তল। তেওঁলোকৰ শৰীৰ হৃষ্টপুষ্ট। আইনুসকল ককেছীয় প্ৰজাতিৰ অন্তৰ্গত।
(ঠ) টার্নাৰৰ লক্ষণ বা টার্নাৰৰ ছিন্দ্ৰম।
উত্তৰঃ স্ত্ৰীৰ যৌন ক্ৰম’জমত মাত্ৰ এটা X ক্ৰম’জম থাকিলে (XO) পুৰুষসুলভ লক্ষণ দেখা যায়। কান্ধ বহল, নিতম্ব ঠেক, গাৰ নোম দীঘল আৰু স্তনৰ বিকাশ নহয়। অণ্ডাশয়ৰ বিকাশ নোহোৱাৰ বাবে সন্তান জন্ম দিব নোৱাৰে।
(ড) ডাউন লক্ষণ।
উত্তৰঃ ২১ নং ক্ৰম’জম তিনিটা থাকিলে ইয়াক ট্ৰাইছ’মি ২১ বা ডাউন ছিণ্ড্ৰম বোলে। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল ২১ নং ক্ৰম’জম যোৰৰ নন-ডিছজাংছন।
ডিম্বাণু গঠনৰ সময়ত ক্ৰম’জমৰ সঠিক বিভাজন নোহোৱাত ২৪টা ক্ৰম’জমযুক্ত ডিম্বাণু সৃষ্টি হয়। এই ডিম্বাণু স্বাভাৱিক ২৩টা ক্ৰম’জমযুক্ত শুক্ৰাণুৰ সৈতে নিষেচিত হ’লে যোজন কোষত ৪৭টা ক্ৰম’জম থাকে। ইয়াৰ ফলত ডাউন ছিণ্ড্ৰম দেখা যায়।
লক্ষণসমূহ:
- শৰীৰৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ বাধাপ্ৰাপ্ত হয়।
- আঙুলি, মূৰ আৰু হাতৰ তলুৱাৰ ৰেখা অস্বাভাৱিক হয়।
- চকুৰ ওপৰৰ পতা ওলমি থাকে।
- বৌদ্ধিক বিকাশত বাধা দেখা যায়।
- লিউকিমিয়া ৰোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
আনহাতে, ২১ নং ক্ৰম’জম এডালহে থাকিলে (Monosomy 21) নাক আৰু কাণ অস্বাভাৱিকভাৱে ডাঙৰ হয় আৰু দুয়োটা চকুৰ মাজৰ ব্যৱধান কম হয়।
৯। বংশগতি মানে কি? বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ পিতৃ-পুৰুষৰ পৰা পৰৱৰ্তী পুৰুষলৈ বংশগত লক্ষণসমূহ জন্মগতভাৱে সঞ্চাৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক বংশগতি বোলে। ইয়াৰ ফলত পিতৃ-মাতৃ আৰু সন্তানৰ মাজত শাৰীৰিক আৰু চাৰিত্ৰিক সাদৃশ্য দেখা যায়। আনহাতে, ব্যক্তিৰ মাজত বৈসাদৃশ্যও দেখা যায়। বংশগতিৰ অধ্যয়ন কৰা বিজ্ঞানক আনুবংশিক বিজ্ঞান বোলে।
বংশগতি অধ্যয়নৰ গুৰি ধৰোঁতা হ’ল গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেল। তেওঁ ১৮৫৭-১৮৬৫ চনলৈ মটৰ মাহৰ ওপৰত পৰীক্ষা কৰি কিছুমান সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল। এই সিদ্ধান্তসমূহক মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰ বোলে।
মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ:
(ক) প্ৰভাৱিতাৰ সূত্ৰ: এযোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ ভিতৰত প্ৰভাৱী লক্ষণটোহে পৰৱৰ্তী পুৰুষত প্ৰকাশ পায়।
(খ) পৃথকীকৰণৰ সূত্ৰ: প্ৰভাৱী লক্ষণৰ প্ৰভাৱত অপ্ৰভাৱী লক্ষণটো নষ্ট নহয়, ই সুপ্ত অৱস্থাত থাকে।
(গ) জননকোষৰ বিশুদ্ধতা: এযোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ এটাহে প্ৰতিটো জননকোষত থাকে।
(ঘ) স্বতন্ত্ৰ বিন্যাসৰ সূত্ৰ: দুযোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ জননকোষলৈ বিতৰণ পৰস্পৰৰ পৰা স্বাধীনভাৱে হয়।
১০। মেণ্ডেল কোন? মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ কি কি? একসংকৰ অনুপাতৰ পৰা পোবা সূত্রসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেল বংশগতিৰ আৱিষ্কাৰক। তেওঁ ১৮২২ চনত অষ্ট্ৰিয়াত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এজন ধৰ্মযাজক আছিল। ১৮৫৭-১৮৬৫ চনলৈকে তেওঁ ম’ৰাভিয়াৰ এখন মঠৰ বাগিচাত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মটৰ মাহৰ ওপৰত পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ গৱেষণা ১৮৬৬ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। ১৮৮৪ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। মৃত্যুৰ ১৬ বছৰ পিছত তিনিজন বিজ্ঞানী—হলেণ্ডৰ ডা ফ্ৰিজ, অষ্ট্ৰিয়াৰ ভন চেৰমাক আৰু জাৰ্মানীৰ কাৰ্ল ক’ৰেনছে তেওঁৰ সূত্ৰসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত বংশগতিৰ অধ্যয়নে নতুন গতি লাভ কৰে।
মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ:
(ক) প্ৰভাৱিতাৰ সূত্ৰ।
(খ) পৃথকীকৰণৰ সূত্ৰ।
(গ) জননকোষৰ বিশুদ্ধতাৰ সূত্ৰ।
(ঘ) স্বতন্ত্ৰ বিন্যাসৰ সূত্ৰ।
মেণ্ডেলৰ সূত্ৰৰ বিশ্লেষণ: মেণ্ডেলে পৰীক্ষাৰ বাবে বিশুদ্ধ ওখ (TT) আৰু বিশুদ্ধ চাপৰ (tt) মটৰ মাহৰ বীজ বাছি লৈছিল। এই দুয়োবিধ বীজৰ পৰা উৎপন্ন গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটাইছিল। এই গছকেইজোপাক তেওঁ পিতৃ-মাতৃ পুৰুষ (P) বুলি নাম দিছিল।
সংকৰণৰ ফলত পোৱা বীজ গজাই মেণ্ডেলে গছবোৰক প্ৰথম সংকৰ পুৰুষ (F₁) বুলি নাম দিলে। এই পুৰুষৰ সকলো গছেই ওখ আছিল। পিছত F₁ পুৰুষৰ গছবোৰৰ স্ব-পৰাগযোগ কৰাই পোৱা বীজ গজোৱাত দ্বিতীয় সংকৰ পুৰুষ (F₂) সৃষ্টি হ’ল। ইয়াত ৭৫% ওখ আৰু ২৫% চাপৰ গছ পোৱা গ’ল। অৰ্থাৎ ওখ আৰু চাপৰ গছৰ অনুপাত ৩:১। মাজত থকা কোনো অন্তৱৰ্তী লক্ষণ দেখা নগ’ল।
এই পৰীক্ষাৰ পৰা মেণ্ডেলে তিনিটা সিদ্ধান্তত উপনীত হয়:
(ক) প্ৰভাৱিতাৰ সূত্ৰ: F₁ পুৰুষত বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ ভিতৰত ওখ লক্ষণটোহে প্ৰকাশ পায় আৰু চাপৰ লক্ষণটো অপ্ৰকাশিত হৈ থাকে।
(খ) পৃথকীকৰণৰ সূত্ৰ: F₂ পুৰুষত ওখ আৰু চাপৰ দুয়োবিধ গছ ৩:১ অনুপাতত পোৱা যায়। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে F₁ পুৰুষত চাপৰ লক্ষণটো নষ্ট হোৱা নাছিল, কেৱল অপ্ৰকাশিত হৈ আছিল। বংশগত লক্ষণ কঢ়িয়াই অনা উপাদানবোৰে নিজৰ স্বকীয়তা বজাই ৰাখে।
(গ) জননকোষৰ বিশুদ্ধতা: প্ৰতিটো জননকোষত এযোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ এটাহে থাকে। সেয়েহে প্ৰতিটো জননকোষ প্ৰতিটো লক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত বিশুদ্ধ।
১১। জিন টাইপ আৰু ফিন টাইপৰ মাজত থকা পার্থক্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ জিন’টাইপ আৰু ফিন’টাইপ: আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ দুটা মৌলিক ধাৰণা, যিয়ে জীৱৰ বৈশিষ্ট্যৰ বিভিন্ন দিশ বৰ্ণনা কৰে।
জিন’টাইপ:
(ক) জীৱৰ DNA-ত থকা এলিলৰ সংমিশ্ৰণসহ আনুবংশিক গঠনক জিন’টাইপ বোলে।
(খ) ই জীৱই কোনো বিশেষ বৈশিষ্ট্যৰ বাবে কঢ়িয়াই অনা জিনসমূহক বুজায়।
(গ) জিন’টাইপে জীৱৰ সম্ভাৱ্য বৈশিষ্ট্য নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু ইয়াত প্ৰভাৱী তথা অপ্ৰভাৱী এলিল থাকিব পাৰে।
ফিন’টাইপ:
(ক) জিন’টাইপ আৰু পৰিৱেশৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফলত প্ৰকাশ পোৱা জীৱৰ পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বৈশিষ্ট্যক ফিন’টাইপ বোলে।
(খ) ইয়াত চকুৰ ৰং, উচ্চতা, চুলিৰ গঠন, তেজৰ প্ৰকাৰ আৰু উৎসেচকৰ কাৰ্যকলাপ আদি অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
(গ) ফিন’টাইপে পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱসহ জিন’টাইপত থকা জিনৰ প্ৰকাশ প্ৰতিফলিত কৰে।
১২। সুপ্রজনন বিজ্ঞান সাধাৰণতে কেনেকৈ কার্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰঃ সুপ্ৰজনন বিজ্ঞান ৰূপায়ণৰ পদ্ধতিসমূহ বিভিন্ন ধৰণৰ। ইয়াৰ প্ৰধান পদ্ধতিসমূহ হ’ল—
(ক) বাধ্যতামূলক বন্ধ্যাকৰণ আইন: প্ৰজননৰ বাবে অযোগ্য বুলি গণ্য কৰা বিশেষভাৱে সক্ষম, মানসিক ৰোগী বা জিনীয় দোষ থকা লোকক বন্ধ্যাকৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল।
(খ) বিবাহৰ নিষেধাজ্ঞা: কিছুমান গোটৰ মাজত বিবাহ আৰু প্ৰজননত বাধা দিয়া হৈছিল, যাতে জিনীয় দোষ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ বিয়পি নপৰে। এই নিষেধাজ্ঞা জাতি, জনজাতি, অক্ষমতা আৰু আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থাৰ ভিত্তিত কৰা হৈছিল।
(গ) নিৰ্বাচিত প্ৰজনন আৰু ধনাত্মক সুপ্ৰজনন: বুদ্ধিমত্তা, শাৰীৰিক স্বাস্থ্য আদি বাঞ্ছনীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি গণ্য কৰা লোকৰ মাজত প্ৰজনন আৰু অধিক সন্তান জন্ম দিয়াত উৎসাহিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল আকাংক্ষিত বৈশিষ্ট্যৰ বিস্তাৰ বৃদ্ধি কৰা।
(ঘ) নিৰ্দিষ্ট গোটক লক্ষ্য কৰা নীতি: কিছুমান সুপ্ৰজনন নীতিয়ে নিৰ্দিষ্ট জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰজনন নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। এনে নীতিয়ে বৰ্ণবাদ, বৈষম্য আৰু প্ৰান্তীয়কৰণ বৃদ্ধি কৰিছিল।
১৩। মেণ্ডেলৰ স্বতন্ত্রবিধিকৰণ সূত্র বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ মেণ্ডেলে দুযোৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ ওপৰত পৰীক্ষা কৰি এই সূত্ৰটো নিৰ্ণয় কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁ ওখ গছ (TT) আৰু ঘূৰণীয়া বীজ (RR) থকা মটৰ মাহৰ গছৰ সৈতে চাপৰ গছ (tt) আৰু শোটোৰা বীজ (rr) থকা গছৰ সংকৰ ঘটাইছিল। ইয়াত ওখ আৰু ঘূৰণীয়া লক্ষণ দুটা প্ৰভাৱী।
দুয়োবিধ গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটোৱাত প্ৰথম সংকৰ পুৰুষত (F₁) কেৱল ওখ গছ আৰু ঘূৰণীয়া বীজ দেখা গ’ল। কাৰণ ওখ লক্ষণ চাপৰ লক্ষণৰ ওপৰত আৰু ঘূৰণীয়া লক্ষণ শোটোৰা লক্ষণৰ ওপৰত প্ৰভাৱী। পুনৰ F₁ পুৰুষৰ গছবোৰৰ মাজত সংকৰণ ঘটোৱাত দ্বিতীয় সংকৰ পুৰুষত (F₂) প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী লক্ষণ ৩:১ অনুপাতত দেখা গ’ল।
এই পৰীক্ষাত প্ৰভাৱী ওখ লক্ষণক (T), অপ্ৰভাৱী চাপৰ লক্ষণক (t), প্ৰভাৱী ঘূৰণীয়া লক্ষণক (R) আৰু অপ্ৰভাৱী শোটোৰা লক্ষণক (r) বুজোৱা হয়। সেয়েহে বিশুদ্ধ ওখ আৰু ঘূৰণীয়া বীজযুক্ত গছৰ জিনীয় গঠন TTRR আৰু বিশুদ্ধ চাপৰ আৰু শোটোৰা বীজযুক্ত গছৰ জিনীয় গঠন ttrr।
ওখ আৰু ঘূৰণীয়া —→ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 = 9 টা
ওখ আৰু সোটোৰা —→ 6, 8, 14 = 3 টা
চাপৰ আৰু ঘূৰণীয়া —→ 11, 12, 15 = 3 টা
চাপৰ আৰু শোটোৰা —→ 16 = 1 টা
মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাৰ তালিকাৰ পৰা দেখা যায় যে দ্বিতীয় সংকৰ পুৰুষত (F₂) চাৰিবিধ গছ ৯:৩:৩:১ অনুপাতত পোৱা যায়। ইয়াক মেণ্ডেলৰ দ্বিসংকৰ অনুপাত বোলে। ইয়াৰ পৰা মেণ্ডেলে সিদ্ধান্ত লয় যে দুয়োৰ বিপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ প্ৰতিটো লক্ষণ জননকোষলৈ স্বতন্ত্ৰভাৱে বিতৰণ হয়। ইয়াকে মেণ্ডেলৰ স্বতন্ত্ৰ বিধিকৰণ বা স্বাধীন বৰ্গভাজনৰ সূত্ৰ বোলে।
১৪। মানুহৰ আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ মূল ধাৰণাটো কি?
উত্তৰঃ আনুবংশিক পদাৰ্থৰ যোগেদি এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ বৈশিষ্ট্য আৰু ৰোগ কেনেকৈ সংক্ৰমিত হয়, তাৰ অধ্যয়নক মানৱ জিনীয় বিজ্ঞান বোলে। ইয়াৰ মূল ধাৰণা জিনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। জিন হৈছে DNA-ৰ এনে অংশ, য’ত কোষৰ কামৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰ’টিন নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশনা থাকে।
মূল কথাসমূহ:
(ক) উত্তৰাধিকাৰ: জিন পিতৃ-মাতৃৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা যায়। প্ৰতিজনে প্ৰতিটো জিনৰ এটাকৈ কপি দিয়ে। ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ পায়।
(খ) আনুবংশিক তাৰতম্য: DNA-ৰ ক্ৰমৰ পৰিৱৰ্তনক উৎপৰিৱৰ্তন বোলে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিৰ মাজত বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্য হ’ব পাৰে।
(গ) ক্ৰম’জম: জিনবোৰ কোষৰ নিউক্লিয়াছত থকা সূতাৰ দৰে গঠনৰ ক্ৰম’জমত সজ্জিত হৈ থাকে। মানুহৰ ২৩ যোৰ ক্ৰম’জম থাকে, য’ত এযোৰৰ এটাকৈ ক্ৰম’জম পিতৃ আৰু মাতৃৰ পৰা পোৱা যায়।
(ঘ) আনুবংশিক বিকাৰ: জিন বা ক্ৰম’জমৰ উৎপৰিৱৰ্তন আৰু অস্বাভাৱিকতাৰ ফলত আনুবংশিক বিকাৰ হ’ব পাৰে। কিছুমান উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা যায় আৰু কিছুমান নতুন উৎপৰিৱৰ্তনৰ ফলত ঘটে।
(ঙ) আনুবংশিক পৰীক্ষণ: DNA বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা বৈশিষ্ট্য, ৰোগ আৰু আনুবংশিক তাৰতম্য চিনাক্ত কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ভিতৰত বাহকৰ অৱস্থা, ৰোগৰ প্ৰৱণতা আৰু ফাৰ্মাকোজিনমিক্সৰ পৰীক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত।
১৫। ডাউন ৰোগ কি আৰু কি ক্ৰম ‘জমৰ অস্বাভাবিকতাৰ বাবে ই হয়?
উত্তৰঃ ডাউন ৰোগ, যাক ট্ৰাইছ’মি ২১ বুলিও কোৱা হয়, হৈছে বৌদ্ধিক অক্ষমতা, মুখৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য আৰু বিভিন্ন চিকিৎসাজনিত সমস্যাৰে চিহ্নিত এক আনুবংশিক বিকাৰ। ২১ নং ক্ৰম’জমৰ অতিৰিক্ত কপিৰ বাবে এই ৰোগ হয়।
(ক) ক্ৰম’জমৰ অস্বাভাৱিকতা: সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰতিটো কোষত ২৩ যোৰ অৰ্থাৎ ৪৬টা ক্ৰম’জম থাকে। ডাউন ৰোগত ২১ নং ক্ৰম’জমৰ অতিৰিক্ত কপি থকাৰ বাবে মুঠ ক্ৰম’জমৰ সংখ্যা ৪৭ হয়।
(খ) ট্ৰাইছ’মি ২১: প্ৰায় ৯৫% ক্ষেত্ৰত ডাউন ৰোগ ট্ৰাইছ’মি ২১ৰ ফলত হয়। ডিম্বাণু বা শুক্ৰাণু গঠনৰ সময়ত ২১ নং ক্ৰম’জমৰ অতিৰিক্ত কপি সৃষ্টি হয়। নিষেচনৰ সময়ত ডিম্বাণু আৰু শুক্ৰাণু মিলিত হোৱাত ভ্ৰূণত ২১ নং ক্ৰম’জমৰ তিনিটা কপি থাকে।
(গ) মোজাইচিজম আৰু ট্ৰেন্সলকেচন: কমসংখ্যক ক্ষেত্ৰত আন ক্ৰম’জমীয় পৰিৱৰ্তনৰ বাবেও ডাউন ৰোগ হয়। মোজাইচিজমত কিছুমান কোষত ৪৬টা আৰু আন কিছুমান কোষত ৪৭টা ক্ৰম’জম থাকে। ট্ৰেন্সলকেচনত ২১ নং ক্ৰম’জমৰ এটা অংশ আন এটা ক্ৰম’জমৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।
১৬। ডাউন ৰোগ থকা ৰোগীৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ডাউন ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ শাৰীৰিক, বিকাশজনিত আৰু চিকিৎসাজনিত বিভিন্ন বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। এই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰভাৱ ব্যক্তিভেদে বেলেগ বেলেগ হয়।
(ক) শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) এপিকেণ্থিক ভাঁজযুক্ত আলমণ্ড আকৃতিৰ চকু।
(ii) চেপেটা মুখমণ্ডল আৰু সৰু নাক।
(iii) ওলাই থকা জিভা আৰু সৰু কাণ।
(iv) পেশীৰ স্বৰ কম।
(v) চুটি ডিঙি আৰু অতিৰিক্ত ছালৰ ভাঁজ।
(vi) হাতৰ তলুৱাত একক ক্ৰীজ আৰু বহল, চুটি হাত।
(খ) বিকাশজনিত বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) বৌদ্ধিক অক্ষমতা সাধাৰণতে মৃদুৰ পৰা মধ্যমীয়া হয়।
(ii) চলন-ফুৰণ, বাক্য, ভাষা আৰু সামাজিক দক্ষতাৰ বিকাশত পলম হয়।
(iii) বহা, হাঁহি আৰু খোজ কঢ়াৰ দৰে বিকাশৰ মাইলষ্টোন পলমকৈ আহিব পাৰে।
(গ) চিকিৎসাজনিত বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) জন্মগত হৃদযন্ত্ৰৰ বিসংগতি।
(ii) শ্ৰৱণ আৰু দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা।
(iii) ৰিফ্লাক্স, কোষ্ঠকাঠিন্য আৰু চিলিয়াক ৰোগৰ দৰে পাচনজনিত সমস্যা।
(iv) শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সংক্ৰমণৰ প্ৰৱণতা।
(v) থাইৰয়ডৰ বিসংগতি, যেনে—হাইপোথাইৰয়ডিজম।
(vi) লিউকেমিয়া, স্লিপ এপনিয়া আৰু পিছৰ জীৱনত এলঝেইমাৰ ৰোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি।
(ঘ) আচৰণ আৰু সামাজিক বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) বহু ব্যক্তিৰ ব্যক্তিত্ব মৰমিয়াল আৰু বন্ধুত্বপূৰ্ণ হয়।
(ii) কিছুমানৰ পুনৰাবৃত্তিমূলক আচৰণ বা পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খুৱাবলৈ অসুবিধা হ’ব পাৰে।
(iii) সামাজিক কাম-কাজ বুজা আৰু বন্ধুত্ব গঢ়াত অসুবিধা হ’ব পাৰে, যদিও বহুতে অৰ্থপূৰ্ণ সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিব পাৰে।
১৭। ডাউন ৰোগ কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ কোষ বিভাজনৰ ভুলৰ বাবে ডাউন ৰোগ হয় যাৰ ফলত ব্যক্তিব ২১ নং ক্রম’জমব অতিৰিক্ত কপি সম্পূর্ণ বা আংশিকভাবে থাকে। অতিৰিক্ত আনুবংশিক পদার্থই স্বাভাবিক বিকাশত ব্যাঘাত জন্মায়, যাৰ ফলত ৰোগৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাজনিত অৱস্থাব সৃষ্টি হয়। ডাউন ৰোগৰ মূল তিনিটা প্রকাৰ, প্ৰত্যেকৰে অন্তর্নিহিত কাৰণ বেলেগ বেলেগঃ
(ক) ট্রাইছমি ২১ (নন-ডিজাংচন):
(i) ডাউন ৰোগৰ প্ৰায় ৯৫% ক্ষেত্রত ট্রাইছ’মি ২১, য’ত শৰীৰৰ প্ৰতিটো কোষত সাধাৰণ দুটাৰ পৰিৱৰ্তে ২১ নং ক্রম’জমৰ তিনিটা কপি থাকে।
(ii) ট্রাইছ’মি ২১ সাধাৰণতে ডিম্ব বা শুক্রাণু গঠনৰ সময়ত হয়, যাৰ ফলত কোষ বিভাজনৰ সময়ত ক্রম’জমযোৰ সঠিকভাবে পৃথক হোৱাত ব্যর্থ হয় (বিচ্ছেদ নোহোৱা)। ফলত ডিম্ব বা শুক্রাণুরে ২১ নং ক্ৰম ‘জমৰ অতিৰিক্ত কপি কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে।
(iii) নিষেচনৰ সময়ত যেতিয়া ডিম্ব আৰু শুক্রাণু একত্রিত হয়, তেতিয়া সৃষ্টি হোৱা জণটোর প্রতিটো কোষত ২১ নং ক্রম’জমৰ তিনিটা কপি থাকে।
(খ) মোজাইক ডাউন ৰোগ:
(i) মোজাইক ডাউন ৰোগত শৰীৰৰ কিছুমান কোষত ২১ নং ক্রম’জমৰ সাধাৰণ দুটা কপি থাকে, আনহাতে আন কিছুমান কোষত তিনিটা কপি থাকে।
(ii) নিযেচনৰ পিছত কোষ বিভাজনত স্বতঃস্ফূর্ত ভুল হ’লে মোজাইক ডাউন ৰোগ হয়। প্রাথমিক ভ্রূণৰ এটা কোষে অতিৰিক্ত ২১ নং ক্রম’জম বিকশিত কৰে, যাৰ ফলত বিভিন্ন ক্রম’জমৰ গঠনত কোষৰ মিশ্রণ ঘটে।
(গ) ট্রেন্সলকেচন ডাউন ৰোগ:
(i) ট্রেন্সলকেচন ডাউন ৰোগ প্রায ৩-৪% ক্ষেত্রত হয় আৰু ২১ নং ক্রম’জমৰ এটা অংশ আন এটা ক্রম’জমৰ সৈতে সংযুক্ত (ট্রেন্সলকেচন) হ’লে দেখা দিয়ে, প্রায়ে ১৪ নং ক্রম’জম।
(ii) এই ধৰণৰ ব্যক্তিজনৰ ২১ নং ক্ৰম’জমৰ দুটা সম্পূর্ণ কপি থাকে যদিও ২১ নং ক্ৰম’জমৰ পৰা অতিৰিক্ত আনুবংশিক পদাৰ্থৰ ফলত ডাউন ৰোগৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।
(iii) ডাউন ৰোগৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে অতিৰিক্ত আনুবংশিক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিয়ে বিকাশত প্রভাৱ পেলায় আৰু ৰোগৰ সৈতে জড়িত শাৰীৰিক, বৌদ্ধিক আৰু চিকিৎসাজনিত বৈশিষ্টাৰ সৃষ্টি কৰে। ডাউন ৰোগৰ নির্দিষ্ট প্ৰকাৰে ব্যক্তি এজনে প্রদর্শন কৰা লক্ষণৰ তীব্রতা আৰু পৰিসৰক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।
১৮। ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগ কি আৰু কি ক্রম ‘জমৰ অস্বাভাবিকতাৰ বাবে ই হয়?
উত্তৰঃ ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগ হৈছে পুৰুষৰ এবিধ আনুবংশিক বিকাৰ, য’ত অতিৰিক্ত X ক্ৰম’জম থকাৰ ফলত XXY ক্ৰম’জমৰ বিন্যাস হয়। ই পুৰুষৰ অন্যতম সাধাৰণ ক্ৰম’জমীয় অস্বাভাৱিকতা।
(ক) ক্ৰম’জমৰ অস্বাভাৱিকতা:
(i) সাধাৰণ পুৰুষৰ ক্ৰম’জম XY হয়। ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগত অতিৰিক্ত X ক্ৰম’জম থকাৰ বাবে মুঠ ক্ৰম’জমৰ সংখ্যা ৪৭ হয়।
(ii) আটাইতকৈ সাধাৰণ বিন্যাস XXY যদিও XXXY বা XXYY-ৰ দৰে বিৰল বিন্যাসো দেখা যায়।
(খ) কাৰণ:
(i) শুক্ৰাণু বা ডিম্বাণু গঠনৰ সময়ত কোষ বিভাজনৰ ভুলৰ ফলত অতিৰিক্ত X ক্ৰম’জম সৃষ্টি হয়।
(ii) ই সাধাৰণতে পিতৃ-মাতৃৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে নাহে, বৰং স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে ঘটে।
(গ) বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য: ওখ উচ্চতা, পেশীৰ বল হ্ৰাস, বহল নিতম্ব, স্তন বৃদ্ধি, সৰু অণ্ডকোষ আৰু মুখ-শৰীৰত কম চুলি।
(ii) বিকাশ আৰু জ্ঞানমূলক বৈশিষ্ট্য: বুদ্ধিমত্তা সাধাৰণ হ’ব পাৰে, কিন্তু শিকন, কথা কোৱা, ভাষা আৰু সামাজিক ক্ষেত্ৰত অসুবিধা হ’ব পাৰে।
(iii) প্ৰজনন সমস্যা: টেষ্টষ্টেৰনৰ মাত্ৰা কম আৰু শুক্ৰাণু উৎপাদনত ব্যাঘাত ঘটাৰ বাবে বন্ধ্যাত্ব হ’ব পাৰে।
(iv) চিকিৎসাজনিত সমস্যা: অষ্টিঅ’পৰ’ছিছ, অটোইমিউন ৰোগ আৰু স্তন কেন্সাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
(ঘ) ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু ব্যৱস্থাপনা:
(i) আনুবংশিক পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা এই ৰোগ নিৰ্ণয় কৰা হয়।
(ii) আগতীয়াকৈ ৰোগ নিৰ্ণয়, টেষ্টষ্টেৰন হৰম’ন থেৰাপী, শিক্ষামূলক সহায় আৰু প্ৰজনন চিকিৎসাই ব্যক্তিক সুস্থ আৰু পৰিপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰাত সহায় কৰে।
সঠিক চিকিৎসা আৰু সহায়ৰ দ্বাৰা ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগ থকা বহু ব্যক্তিয়ে উৎপাদনশীল আৰু পৰিপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰিব পাৰে।
১৯। ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগ থকা ব্যক্তিৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ অতিৰিক্ত X ক্ৰম’জমৰ বাবে ক্লাইনফেলটাৰ ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ শাৰীৰিক, বিকাশজনিত আৰু চিকিৎসাজনিত বিভিন্ন বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।
সেইবোৰ হ’ল—
(ক) শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) আন পুৰুষৰ তুলনাত ওখ উচ্চতা।
(ii) পেশীৰ ভৰ আৰু শক্তি হ্ৰাস।
(iii) স্তনৰ কলা বৃদ্ধি (গাইনেকোমেষ্টিয়া)।
(iv) সৰু অণ্ডকোষ আৰু টেষ্টষ্টেৰনৰ উৎপাদন কম।
(v) মুখ আৰু শৰীৰৰ চুলি কম হোৱা।
(vi) কান্ধ সংকীৰ্ণ আৰু নিতম্ব বহল হোৱা।
(খ) বিকাশ আৰু জ্ঞানমূলক বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) বুদ্ধিমত্তা সাধাৰণ হ’লেও ভাষা আৰু পঢ়া-শুনাত অসুবিধা হ’ব পাৰে।
(ii) কথা কোৱা আৰু ভাষাৰ বিকাশত পলম হ’ব পাৰে।
(iii) সামাজিক মিলা-মিছা, আচৰণ নিয়ন্ত্ৰণ, মনোযোগ আৰু একাগ্ৰতাত অসুবিধা হ’ব পাৰে।
(গ) প্ৰজননজনিত সমস্যা:
(i) টেষ্টষ্টেৰনৰ উৎপাদন আৰু শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা কম হোৱাৰ বাবে বন্ধ্যাত্ব হ’ব পাৰে।
(ii) যৌৱনকাল পলম হ’ব পাৰে আৰু গৌণ যৌন বৈশিষ্ট্যৰ বিকাশ লাহে লাহে হ’ব পাৰে।
(ঘ) চিকিৎসাজনিত অৱস্থা:
(i) হাড়ৰ ঘনত্ব হ্ৰাস আৰু অষ্টিঅ’পৰ’ছিছৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি।
(ii) লুপাছ, বাতবিষ আৰু মধুমেহৰ দৰে কিছুমান ৰোগৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি।
(iii) স্তন কেন্সাৰ, অণ্ডকোষৰ কৰ্কট ৰোগ আৰু আন কিছুমান কৰ্কট ৰোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি।
২০। টার্নাৰ ৰোগ কি আৰু কি ক্ৰম ‘জমৰ অস্বাভাবিকতাৰ বাবে ই হয়?
উত্তৰঃ টার্নাৰ ৰোগ হৈছে মহিলাৰ এবিধ আনুবংশিক বিকাৰ, য’ত এটা X ক্ৰম’জম আংশিক বা সম্পূৰ্ণৰূপে অনুপস্থিত থাকে। ই মহিলাৰ অন্যতম সাধাৰণ ক্ৰম’জমীয় অস্বাভাৱিকতা।
(ক) ক্ৰম’জমৰ অস্বাভাৱিকতা:
(i) সাধাৰণতে মহিলাৰ দুটা X ক্ৰম’জম (XX) থাকে। টাৰ্নাৰ ৰোগত এটাৰ অনুপস্থিতি বা
গঠনগত পৰিৱৰ্তন ঘটে।
(ii) ইয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বিন্যাস 45, X, য’ত মাত্ৰ এটা X ক্ৰম’জম থাকে।
(খ) কাৰণ:
(i) শুক্ৰাণু বা ডিম্বাণু গঠনৰ সময়ত কোষ বিভাজনৰ ভুলৰ ফলত এটা X ক্ৰম’জম অনুপস্থিত বা পৰিৱৰ্তিত হয়।
(ii) ই সাধাৰণতে পিতৃ-মাতৃৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে নাহে, বৰং স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে ঘটে।
(গ) বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য: চুটি উচ্চতা, জালযুক্ত ডিঙি, ডিঙিৰ পিছফালে চুলিৰ ৰেখা কম হোৱা, জন্মৰ সময়ত হাত-ভৰি ফুলি উঠা আৰু বুকুৰ স্তনবৃন্তৰ মাজত অধিক দূৰত্ব।
(ii) প্ৰজনন সমস্যা: ডিম্বাশয়ৰ বিকাশত অসুবিধাৰ বাবে বন্ধ্যাত্ব আৰু হৰম’ন থেৰাপী অবিহনে যৌৱনকালৰ বিকাশত বাধা হ’ব পাৰে।
(iii) অন্যান্য স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা: হৃদযন্ত্ৰ আৰু বৃক্কৰ বিসংগতি, থাইৰয়ডৰ সমস্যা, শ্ৰৱণ ক্ষমতা হ্ৰাস আৰু দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা হ’ব পাৰে।
(ঘ) ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু ব্যৱস্থাপনা:
জিনীয় পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা টাৰ্নাৰ ৰোগ নিৰ্ণয় কৰা হয়। চিকিৎসাৰ ভিতৰত যৌৱনকালৰ বিকাশৰ বাবে হৰম’ন ৰিপ্লেচমেণ্ট থেৰাপী, উচ্চতা বৃদ্ধিৰ বাবে গ্ৰ’থ হৰম’ন আৰু অন্যান্য স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ চিকিৎসা অন্তৰ্ভুক্ত।
(ঙ) ভিন্নতা:
কিছুমান ব্যক্তিৰ মোজাইক বিন্যাস থাকে, য’ত কিছুমান কোষত 45, X আৰু আন কিছুমানত 46, XX ক্ৰম’জম থাকে। এই ভিন্নতাই লক্ষণৰ তীব্ৰতা আৰু পৰিসৰত প্ৰভাৱ পেলায়। সঠিক চিকিৎসা, আগতীয়া ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু উপযুক্ত সহায়ে টাৰ্নাৰ ৰোগ থকা ব্যক্তিক সুস্থ আৰু পৰিপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰাত সহায় কৰে।
২১। টার্নাৰ ৰোগৰ ৰোগীৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ এটা X ক্ৰম’জমৰ আংশিক বা সম্পূৰ্ণ অনুপস্থিতিৰ বাবে টাৰ্নাৰ ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ শাৰীৰিক, বিকাশজনিত আৰু চিকিৎসাজনিত বিভিন্ন বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।
(ক) শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) চুটি উচ্চতা।
(ii) ডিঙিৰ কাষত জালযুক্ত ছালৰ ভাঁজ।
(iii) ডিঙিৰ পিছফালে চুলিৰ ৰেখা কম হোৱা।
(iv) জন্মৰ সময়ত হাত-ভৰি ফুলি উঠা, যি পিছলৈ কমি যাব পাৰে।
(v) বহল বুকু আৰু স্তনবৃন্তৰ মাজত অধিক দূৰত্ব।
(খ) প্ৰজনন আৰু বিকাশজনিত বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(i) ডিম্বাশয়ৰ কাৰ্যক্ষমতা কম হোৱাৰ বাবে বন্ধ্যাত্ব হ’ব পাৰে।
(ii) হৰম’ন থেৰাপী অবিহনে যৌৱনকাল পলম হ’ব পাৰে বা স্বাভাৱিকভাৱে বিকশিত নহ’ব পাৰে।
(iii) ডিম্বাশয়ৰ অকাৰ্যকৰিতাৰ বাবে ঋতুস্ৰাৱ নহ’ব পাৰে।
(iv) প্ৰজনন ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।
(গ) অন্যান্য স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা:
(i) হৃদযন্ত্ৰৰ বিসংগতি।
(ii) হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ দৰে থাইৰয়ডৰ সমস্যা।
(iii) ভিতৰৰ কাণৰ অস্বাভাৱিকতাৰ বাবে শ্ৰৱণ ক্ষমতা হ্ৰাস।
(iv) দূৰদৃষ্টি বা অন্যান্য দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা।
২২। সুপ্রজনন বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ মানৱ জনসংখ্যাৰ জিনীয় গুণগত মান উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে সুপ্ৰজনন বিজ্ঞানক দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—ধনাত্মক আৰু ঋণাত্মক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞান।
(ক) ধনাত্মক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞান: ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে বাঞ্ছনীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি গণ্য কৰা ব্যক্তিৰ মাজত প্ৰজনন উৎসাহিত কৰি জনসংখ্যাত সেই বৈশিষ্ট্যৰ বিস্তাৰ বৃদ্ধি কৰা। ইয়াৰ বাবে উচ্চ বুদ্ধিমত্তা, সুস্বাস্থ্য আৰু নৈতিক চৰিত্ৰ থকা বুলি বিবেচিত ব্যক্তিৰ মাজত বিবাহ আৰু প্ৰজননক উৎসাহিত কৰা হয়। এনে দম্পতীক অধিক সন্তান জন্ম দিবলৈ প্ৰৰোচনা আৰু সহায় আগবঢ়োৱা হ’ব পাৰে।
(খ) ঋণাত্মক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞান: ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে অবাঞ্ছিত বুলি গণ্য কৰা বৈশিষ্ট্যৰ বিস্তাৰ কমাবলৈ কিছুমান ব্যক্তিৰ প্ৰজনন হ্ৰাস বা বাধা দিয়া। ইয়াত অক্ষমতা, মানসিক ৰোগ বা জিনীয় দোষ থকা বুলি গণ্য কৰা ব্যক্তিক লক্ষ্য কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত বলপূৰ্বক বন্ধ্যাকৰণ, বিবাহৰ নিষেধাজ্ঞা, পৃথকীকৰণ আৰু প্ৰজনন নিয়ন্ত্ৰণৰ অন্যান্য জোৰ-জবৰদস্তিমূলক ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত।
২৩। সুপ্রজনন বিজ্ঞানৰ ধাৰণাটোৱে আধুনিক সমাজখনক কেনেদৰে প্রভাবিত কৰিছে?
উত্তৰঃ ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে উত্থাপিত সুপ্ৰজনন বিজ্ঞানে আধুনিক সমাজত ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক দুয়োটা প্ৰভাৱ পেলাইছে। নিৰ্বাচিত প্ৰজননৰ জৰিয়তে মানৱ জনসংখ্যাৰ জিনীয় গুণগত মান উন্নত কৰাৰ ধাৰণাক সুপ্ৰজনন বিজ্ঞান বোলে।
ইতিবাচক প্ৰভাৱ:
(ক) জিনীয় বিজ্ঞানৰ উন্নতি: সুপ্ৰজননে জিনীয় বিজ্ঞান আৰু বংশগততাৰ জ্ঞানৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছিল। ইয়াৰ ফলত জিনীয় বিকাৰৰ ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতি হৈছে।
(খ) জনস্বাস্থ্য আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ: বাহক পৰীক্ষা, জিনীয় পৰামৰ্শ আৰু প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ পৰীক্ষাৰ দৰে ব্যৱস্থাই জিনীয় ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ জনস্বাস্থ্য নীতিক প্ৰভাৱিত কৰিছে।
নেতিবাচক প্ৰভাৱ:
(ক) বলপূৰ্বক বন্ধ্যাকৰণ: ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিশেষভাৱে সক্ষম, মানসিক ৰোগী আৰু কিছুমান জাতিগত গোটৰ লোকক লক্ষ্য কৰি বলপূৰ্বক বন্ধ্যাকৰণৰ আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত মানৱ অধিকাৰ আৰু প্ৰজননৰ অধিকাৰ উলংঘা হৈছিল।
(খ) নাজী জাৰ্মানী আৰু হ’ল’কাষ্ট: নাজী জাৰ্মানীত সুপ্ৰজননৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰি ইহুদী, ৰোমা, অক্ষম ব্যক্তি আৰু আন গোটৰ লোকৰ গণহত্যাক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা হৈছিল।
(গ) নৈতিক চিন্তা: সুপ্ৰজনন বিজ্ঞানে জিনীয় তথ্যৰ অপব্যৱহাৰ, জোৰ-জবৰদস্তি আৰু জিনীয় বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত বৈষম্যৰ সম্ভাৱনাৰ দৰে নৈতিক সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।
২৪। মানব আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ ইতিহাসৰ সংজ্ঞা আৰু পৰিসৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মানৱ আনুবংশিক বিজ্ঞানে মানুহৰ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা তাৰতম্যৰ অধ্যয়ন কৰে। মানুহৰ বহুতো বৈশিষ্ট্যৰ বংশগত কাৰকসমূহ বৰ্তমান জনা গৈছে। ক্ৰম’জমৰ উপাদানৰ ওপৰত কৰা জৈৱৰাসায়নিক অধ্যয়নে আণৱিক পৰ্যায়ত বংশগতিয়ে কেনেদৰে কাম কৰে, তাৰ বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা দিছে। জিনসমূহ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা বৈশিষ্ট্যৰ মূল কাৰক। সেয়ে প্ৰকৃতি আৰু লালন-পালনৰ বিতৰ্কত জিনৰ গুৰুত্ব আছে।
মানৱ আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নে মানুহৰ স্বভাৱ, আচৰণ, ৰোগ, ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু বংশগত বৈশিষ্ট্যৰ বিষয়ে জানিবলৈ সহায় কৰে।
ফাদাৰ গ্ৰেগৰ মেণ্ডেলে (১৮২২–১৮৮৪) মটৰ গছৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি জিনীয় বিজ্ঞানৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ১৮৬৬ চনত গৱেষণাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰি বংশগতিৰ দুটা মৌলিক নীতি আগবঢ়ায়—পৃথকীকৰণৰ নিয়ম আৰু স্বতন্ত্ৰ বিভাজনৰ নিয়ম।
পৃথকীকৰণৰ নিয়ম: প্ৰতিজন পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতিটো জিনৰ দুটা এলিল থাকে। ইয়াৰে এটা এলিলহে গেমেটৰ জৰিয়তে সন্তানলৈ যায়। কোনটো এলিল সন্তানলৈ যাব, সেয়া আকস্মিকভাৱে নিৰ্ধাৰিত হয়।
স্বতন্ত্ৰ বিভাজনৰ নিয়ম: এটা জিনৰ এলিলৰ পৃথকীকৰণ আন এটা জিনৰ এলিলৰ পৃথকীকৰণৰ পৰা স্বতন্ত্ৰভাৱে ঘটে। ইয়াৰ ফলত জিনৰ নতুন সংমিশ্ৰণ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
মেণ্ডেলৰ জীৱনকালত তেওঁৰ গৱেষণাৰ গুৰুত্ব বিশেষভাৱে স্বীকৃত হোৱা নাছিল। পিছলৈ হুগো ডি ভ্ৰিছ, কাৰ্ল ক’ৰেন্স আৰু ইৰিখ ভন চেৰমাকে তেওঁৰ গৱেষণাৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰে। ১৯০০ চনৰ আৰম্ভণিতে গৱেষকসকলে ক্ৰম’জমৰ আচৰণ মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ নিয়মৰ সৈতে মিল থকা লক্ষ্য কৰে। ১৯০৯ চনত উইলহেম জোহানচেনে ‘জিন’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে আৰু উইলিয়াম বেটছনে ‘জেনেটিক্স’ শব্দটোৰ প্ৰচলন কৰে। পিছলৈ মেণ্ডেলৰ ধাৰণাসমূহ স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ নিয়ম হিচাপে পৰিচিত হয়।
আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অগ্ৰগতি হ’ল ১৯৫৩ চনত জে. ডি. ৱাটছন আৰু এফ. এইচ. চি. ক্ৰিকে DNA-ৰ গাঁথনিগত আৰ্হি আৱিষ্কাৰ কৰা।
মানৱ আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশসমূহ হ’ল—
(ক) মানুহৰ বংশগত তাৰতম্যৰ মৌলিক নীতিসমূহ আৰু মানৱ জীৱনত জিনীয় বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগ বুজা।
(খ) মানুহৰ স্বভাৱ-আচৰণ, বিভিন্ন ৰোগ আৰু সেইবোৰৰ ফলপ্ৰসূ চিকিৎসা তথা স্বাস্থ্যসেৱাৰ বিকাশৰ বিষয়ে জ্ঞান লাভ কৰা।
২৫। তলত দিয়াসমূহৰ পাৰ্থক্য লিখা।
(ক) এক-সংকৰ ক্ৰছ।
উত্তৰঃ এক-সংকৰ ক্ৰছ: একে প্ৰজাতিৰ এযোৰ বিপৰীতধৰ্মী চৰিত্ৰৰ বংশগতি নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কৰা সংগম পৰীক্ষাক এক-সংকৰ ক্ৰছ বোলে। ইয়াৰ দ্বিতীয় অপত্য জনুত প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী চৰিত্ৰৰ অনুপাত ৩:১ হয়।
দ্বি-সংকৰ ক্ৰছ: একে প্ৰজাতিৰ দুযোৰ বিপৰীতধৰ্মী চৰিত্ৰৰ বংশগতি নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কৰা সংগম পৰীক্ষাক দ্বি-সংকৰ ক্ৰছ বোলে। ইয়াৰ দ্বিতীয় অপত্য জনুত চাৰিটা চৰিত্ৰৰ অনুপাত ৯:৩:৩:১ হয়।
(খ) সংকৰ আৰু সংকৰণ পৰীক্ষা।
উত্তৰঃ সংকৰ আৰু সংকৰণ পৰীক্ষা: দুটা বেলেগ বিশুদ্ধ চৰিত্ৰৰ জীৱৰ সংগমৰ ফলত উৎপন্ন অপত্যক সংকৰ জীৱ বোলে। এই সংকৰ সৃষ্টি কৰা সংগম পৰীক্ষাক সংকৰণ পৰীক্ষা বোলে।
(গ) প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী।
উত্তৰঃ প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী: দুটা বিপৰীত বৈশিষ্ট্যৰ জীৱৰ সংগমত প্ৰথম অপত্য বংশত প্ৰকাশ পোৱা বৈশিষ্ট্যক প্ৰভাৱী আৰু প্ৰকাশ নোপোৱা বৈশিষ্ট্যক অপ্ৰভাৱী বোলে। যেনে—ওখ আৰু চাপৰ গছৰ সংগমত প্ৰথম অপত্য বংশৰ গছবোৰ ওখ হয়। ইয়াত ওখ বৈশিষ্ট্য প্ৰভাৱী আৰু চাপৰ বৈশিষ্ট্য অপ্ৰভাৱী।
(ঘ) সমযুতক বা সমযুগ্মজাতক আৰু বিষমযুতক বা অসমযুগ্মজাতক।
উত্তৰঃ সমযুতক বা সমযুগ্মজাতক আৰু বিষমযুতক বা অসমযুগ্মজাতক: একে এলিলযুক্ত জীৱক সমযুতক আৰু বেলেগ এলিলযুক্ত জীৱক বিষমযুতক বোলে। যেনে—TT সমযুতক আৰু Tt বিষমযুতক।
(ঙ) ব্যক্তিৰূপ আৰু জিনীয় ৰূপ।
উত্তৰঃ ব্যক্তিৰূপ আৰু জিনীয় ৰূপ: জীৱৰ বৈশিষ্ট্যৰ বাহ্যিক প্ৰকাশক ব্যক্তিৰূপ বোলে আৰু জিনৰ গঠনক জিনীয় ৰূপ বোলে। যেনে—বিশুদ্ধ ওখ আৰু চাপৰ গছৰ সংগমত উৎপন্ন সংকৰ গছৰ ব্যক্তিৰূপ ওখ আৰু জিনীয় ৰূপ Tt। ইয়াত প্ৰভাৱী T-এ অপ্ৰভাৱী t-ৰ প্ৰকাশ বাধা দিয়ে, কিন্তু t নষ্ট নহয়। সেয়ে ব্যক্তিৰূপ আৰু জিনীয় ৰূপ বেলেগ হ’ব পাৰে।
(চ) লিংগ ক্ৰম’জ’ম আৰু দৈহিক ক্ৰম’জ’ম।
উত্তৰঃ লিংগ ক্ৰম’জ’ম আৰু দৈহিক ক্ৰম’জ’ম: লিংগ নিৰ্ধাৰণত জড়িত X আৰু Y ক্ৰম’জ’মক লিংগ ক্ৰম’জ’ম বোলে। আন ক্ৰম’জ’মসমূহক দৈহিক ক্ৰম’জ’ম বোলে।
২৬। মানুহৰ হিম ফিলিয়া ৰোগৰ বংশগতি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হিম’ফিলিয়া ৰোগত তেজ গোট মৰাৰ ক্ষমতা নোহোৱা হয়। ফলত সাধাৰণতে কটা-ছিঙা হ’লেও তেজ ওলোৱা বন্ধ নহয় আৰু ৰোগী তেজক্ষয়ৰ ফলত মৃত্যুমুখত পৰিব পাৰে। এই ৰোগ X-ক্ৰম’জ’মত থকা এটা অপ্ৰভাৱী জিনৰ বাবে হয়।
উনৈছ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইউৰোপৰ ৰাজপৰিয়ালসমূহত এই ৰোগ ব্যাপকভাৱে দেখা গৈছিল। সম্ভৱতঃ ইংলেণ্ডৰ ৰাণী ভিক্ট’ৰিয়াৰ X-ক্ৰম’জ’মত প্ৰাকৃতিকভাৱে হিম’ফিলিয়াৰ জিনৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে আন ইউৰোপীয় ৰাজপৰিয়ালৰ বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ ফলত এই ৰোগ স্পেইন আৰু ৰাছিয়াৰ ৰাজপৰিয়াললৈ বিয়পি পৰে। কিন্তু ৰাণী ভিক্ট’ৰিয়াৰ পুত্ৰ সপ্তম এডৱাৰ্ডে মাকৰ পৰা হিম’ফিলিয়াৰ জিনযুক্ত X-ক্ৰম’জ’ম নাপালে আৰু তেওঁৰ পত্নী আলেকজেণ্ড্ৰাও এই জিনৰ পৰা মুক্ত আছিল। সেয়েহে ইংলেণ্ডৰ ৰাজপৰিয়াল হিম’ফিলিয়াৰ পৰা মুক্ত হৈ থাকিল।
হিম’ফিলিয়াৰ কাৰক জিনটো X-ক্ৰম’জ’মত থাকে, Y-ক্ৰম’জ’মত নাথাকে। ইয়াৰ প্ৰভাৱী জিন ‘H’ স্বাভাৱিক আৰু ই কটা-ছিঙা হ’লে তেজ গোট মৰাত সহায় কৰে। তলৰ তালিকাত হিম’ফিলিয়া ৰোগী, বাহক আৰু ৰোগমুক্ত পুৰুষ-স্ত্ৰীৰ বিভিন্ন জিনীয় ৰূপ দেখুওৱা হৈছে।
| লিংগ | জনুৰূপ | ব্যক্তৰূপ |
| পুৰুষ | XᴴY | স্বাভাৱিক পুৰুষ |
| পুৰুষ | XʰY | হিম ‘ফিলিয়া ৰোগী |
| স্ত্রী | XᴴXᴴ | স্বাভাৱিক স্ত্রী |
| স্ত্রী | XHXh | হিম’ফিলিয়া ৰোগমুক্ত (বাহক) |
| স্ত্রী | XʰXʰ | হিম’ফিলিয়া ৰোগী |
বিশেষ দ্ৰষ্টব্য: ‘H’ হৈছে X-সংলগ্ন স্বাভাৱিক প্ৰভাৱী জিন আৰু ‘h’ হৈছে হিম’ফিলিয়া ৰোগৰ কাৰক অপ্ৰভাৱী জিন।
হিম’ফিলিয়া ৰোগৰ X-সংলগ্ন অপ্ৰভাৱী জিন (h)-ৰ বংশগতি তলৰ উদাহৰণৰ পৰা বুজিব পাৰি।
উদাহৰণ–I: হিম’ফিলিয়া ৰোগাক্ৰান্ত পুৰুষ আৰু নিৰোগী স্ত্ৰীৰ মাজত বিবাহ: এনে বিবাহৰ ফলত F₁ জনুৰ আটাইবোৰ সন্তানেই হিম’ফিলিয়া ৰোগমুক্ত হয়। কিন্তু জীয়েক সন্তানবোৰ ৰোগৰ বাহক হয়।
উদাহৰণ–II: হিম’ফিলিয়া ৰোগাক্ৰান্ত স্ত্ৰী আৰু নিৰোগী পুৰুষৰ মাজত বিবাহ: এনে বিবাহত F₁ জনুৰ আটাইবোৰ পুত্ৰ সন্তান হিম’ফিলিয়া ৰোগাক্ৰান্ত আৰু জীয়েক সন্তানবোৰ ৰোগমুক্ত কিন্তু বাহক হয়। কাৰণ, ৰোগাক্ৰান্ত স্ত্ৰীৰ দুয়োটা X-ক্ৰম’জ’মত ‘h’ জিন থাকে। আনহাতে, নিৰোগী পুৰুষৰ X-ক্ৰম’জ’মত ‘H’ জিন থাকে আৰু Y-ক্ৰম’জ’মত ইয়াৰ কোনো এলিল নাথাকে।
F₁ জনুৰ পুৰুষ আৰু স্ত্ৰীৰ মাজত সংগম ঘটালে F₂ জনুত জীয়েক সন্তানৰ ৫০% নিৰোগী আৰু ৫০% বাহক হয়। আনহাতে, পুত্ৰ সন্তানৰ ৫০% নিৰোগী আৰু ৫০% হিম’ফিলিয়া ৰোগাক্ৰান্ত হয়।
২৭। দৈহিক ক্ৰম ‘জ’মৰ বিজুতিৰ ফলত দেখা দিয়া যিকোনো বংশগতি ৰোগৰ নাম আৰু তাৰ লক্ষণ লিখা।
উত্তৰঃ (ক) ফিনাইলকিট’নুৰিয়া: এই ৰোগ দৈহিক ক্ৰম’জ’মত থকা অপ্ৰভাৱী জিনৰ দ্বাৰা সঞ্চাৰিত হয়। এই ৰোগীৰ শৰীৰত ফিনাইল এলানিন হাইড্ৰক্সিলেজ উৎসেচকৰ অভাৱৰ বাবে তেজত ফিনাইল এলানিন জমা হয়। ই ফিনাইল পাইৰুভিক এছিড আদি পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মস্তিষ্কৰ কোষত জমা হয়, যাৰ ফলত ৰোগীয়ে মানসিক মন্থৰতাত ভোগে। এই উৎসেচকে স্বাভাৱিকতে ফিনাইল এলানিনক টাইৰ’ছিনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। এনে ৰোগীৰ গাৰ বৰণ পাতল আৰু তেওঁলোক শাৰীৰিক তথা মানসিকভাৱে দুৰ্বল হয়।
(খ) দৈহিক ক্ৰম’জ’মৰ সংখ্যাৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা বংশগত ৰোগ: মিঅ’ছিছৰ সময়ত কেতিয়াবা সমৰূপী ক্ৰম’জ’ম সঠিকভাৱে পৃথক নহয়। এই প্ৰক্ৰিয়াক ‘ননডিছজাংচন’ বোলে। ইয়াৰ ফলত কিছুমান প্ৰজনন কোষত এটা বা দুটা ক্ৰম’জ’ম কম বা বেছি হয়। স্বাভাৱিক ক্ৰম’জ’ম সংখ্যাৰ এনে পৰিৱৰ্তনক ‘এনিউপ্লইডি’ বোলে। ইয়াৰ ফলত যোজন কোষ আৰু পিছলৈ সন্তানৰ দেহকোষত ক্ৰম’জ’মৰ সংখ্যা অস্বাভাৱিক হয় আৰু বিভিন্ন অস্বাভাৱিক লক্ষণে দেখা দিয়ে।
Class 12 Anthropology Chapter 2-ৰ সহজ Question Answer, Notes আৰু Solution বিচাৰি থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এই post-টো উপযোগী। ইয়াত অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ সহজ ভাষাত আলোচনা কৰা হৈছে, যাতে Class 12 Anthropology Chapter 2 Assamese Medium-ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে পঢ়ি, বুজি আৰু পৰীক্ষাৰ বাবে revision কৰিব পাৰে।
Note: If you find any mistakes in this CHAPTER, please let us know or correct them yourself. Thank you.